Африканската свинска чума не се шири само со заболени свињи. Контаминирани обувки, облека, опрема, возила, храна, отпад и остатоци од свинско месо можат да го внесат вирусот на фарма, во кланица или во магацин.
На свињарските фарми, во кланиците, кај превозниците и кај трговците, биосигурноста почнува со контрола на секое движење: кој влегува, од каде доаѓа, со кое возило пристигнува и што внесува во објектот. Само една незабележана врска меѓу нечиста и чиста зона може да го загрози целото производство.
Агенцијата за храна и ветеринарство објавува решенија и мерки за заштита од внесување на африканска свинска чума. Меѓу нив е и решението за забрана на увоз во Македонија на живи животни, производи и нуспроизводи од животинско потекло што потекнуваат од Бугарија, наведено во Службен весник бр. 192/2026.
Пред секоја пратка операторите треба да ја проверат целосната содржина на важечкото решение на АХВ, вклучително и можните исклучоци. Декларацијата на производот, како и фактот дека претходна пратка била прифатена, не ја заменуваат проверката на актуелните мерки.
Зошто секое движење е биосигурносен ризик
Вирусот на африканската свинска чума се пренесува преку материјал што бил во контакт со заразено животно, труп, измет, крв или контаминирана површина. Ризикот не потекнува само од живи свињи, туку и од луѓе, опрема и транспорт што претходно биле на друга фарма, во кланица, на пазар или во ловиште.
Работник со нечисти чизми, возач со контаминирана кабина или палета оставена во близина на отпад може несвесно да го внесе вирусот во објектот. Правилата затоа мора да важат и за редовните посетители, а не само за оние што првпат доаѓаат.
Африканската свинска чума не е опасна за луѓето, но кај домашните и дивите свињи може да предизвика тешка болест и висока смртност. Бидејќи нема комерцијално достапна вакцина или ефикасен третман, главната заштита се раното откривање и спречувањето на внесувањето.
- Контаминација може да дојде преку обувки, облека, раце, ножеви, алати и контејнери.
- Возило што превезувало свињи, трупови или отпад не смее веднаш да оди на друга фарма.
- Храна, отпад и остатоци од свинско месо мора да се третираат како потенцијален извор на ризик.
Контролиран влез и регистар на посетители
Фармата треба да има ограда и јасно определена влезна точка, без слободно движење на луѓе и возила. Посетители, трговци, мајстори, ветеринари и возачи влегуваат само со одобрение од одговорното лице.
На влезот се води регистар со датумот, името на лицето, причината за посетата и податоците за возилото. Корисно е да се запише и дали посетителот претходно бил на друга фарма, во кланица, на пазар или во ловиште.
Пристапот до објектите со свињи треба да биде ограничен на лицата чија работа го бара тоа. Посетите се планираат така што најпрво се завршуваат активностите во чистите делови, додека контактот со сомнителни или нечисти материјали се остава за крај, со задолжително чистење и промена на опремата.
- Заклучувајте го влезот кога нема одговорно лице.
- Побарајте од посетителот да пријави претходни посети на други фарми.
- Не дозволувајте непотребно движење низ објектите со свињи.
- Истакнете го телефонскиот контакт со ветеринарното друштво или официјалниот ветеринар.
Поделете ја фармата на нечиста, преодна и чиста зона
Јасното одделување на зоните го ограничува преносот на нечистотија и ја олеснува контролата на движењето. Нечистата зона може да ги опфати надворешниот пристап, местото за возила, отпадот и ѓубривото, а чистата зона ги опфаќа објектите со свињи, магацините за храна и опремата што се користи внатре.
Меѓу зоните треба да има преодна точка со можност за миење раце, промена на обувки и облека и дезинфекција на опремата. Преминот не смее да остане само замислена линија. Поставете врати, ознаки, посебни садови и јасни правила за да не се мешаат тековите.
Возилата и доставувачите треба да останат што е можно поблиску до периферниот дел на фармата. Храната, опремата и животните не треба да се внесуваат по истиот коридор по кој се изнесуваат отпад, ѓубриво или материјал од сомнителни животни.
- Нечиста зона: надворешен сообраќај, отпад, ѓубриво и пристигнати возила.
- Преодна зона: миење раце, промена на обувки и облека и дезинфекција.
- Чиста зона: објекти со свињи, чиста опрема и заштитено складирана храна.
Обувки, облека и раце: малите детали го носат најголемиот ризик
Работниците не треба да користат иста облека и обувки во домашна свињарска единица, на друга фарма, во ловиште и во чистиот дел на фармата. Обувките наменети за објектите со свињи се чуваат внатре или во определен преоден простор и не се носат дома.
Посетителите треба да користат облека и чизми што ги обезбедува фармата. Рацете се мијат пред контакт со животните, а по работа со отпад, трупови или нечиста опрема следуваат ново миење и промена на заштитата.
Бањата за обувки не го заменува претходното отстранување на калта и изметот. Ако растворот е загаден или обувката е покриена со органска материја, дезинфекцијата може да биде недоволна.
- Чувајте ги чистите обувки одделно од надворешните обувки.
- Менувајте ја работната облека пред влез во објектите со свињи.
- Редовно менувајте ја водата и растворот во садовите за обувки според процедурата на фармата.
- Не дозволувајте посетители да внесуваат сопствени чизми и заштитна облека.
Чистење и дезинфекција на возила и опрема
Дезинфекцијата почнува со механичко чистење. Најпрво се отстрануваат калта, изметот, крвта, постелнината и другата органска материја. Потоа површините се мијат со вода и детергент, а дури после тоа се нанесува средство ефикасно против вирусот.
Средството се користи во концентрација и со контактно време според упатството на производителот. Прскањето врз валкано возило или само минувањето низ плитка бања за тркала не обезбедува доволна заштита.
По секоја тура се чистат тркалата, браниците, подвозјето, рампите, товарниот простор и местата каде што можат да останат измет или течности. Возило што превезувало свињи, трупови, отпад или сомнителен материјал не се испраќа на друга фарма пред целосно чистење и дезинфекција.
- Направете писмена процедура за чистење пред и по секоја тура.
- Проверете ги тешко достапните делови: подвозје, споеви, рампи и одводи.
- Користете чиста опрема за чистата зона, одделно од опремата за отпад.
- Евидентирајте кој го извршил чистењето и кога е завршено.
Храната, отпадот и палетите мора да имаат одделен тек
Храната за свињи се складира во затворен, сув и чист простор, заштитен од диви свињи, глодари, птици, отпад и нечисти возила. Магацинот не треба истовремено да се користи за ѓубриво, алати, трупови или материјал што се враќа од производните објекти.
Во чистата зона не внесувајте валкани вреќи, палети, гајби или контејнери. Ако одредена опрема мора повторно да се користи, најпрво се чисти и дезинфицира според утврдена процедура.
Свињите не треба да се хранат со необработени кујнски остатоци, помии или остатоци што можат да содржат свинско месо. Отпадот од колење и другите остатоци се собираат и отстрануваат така што се спречува контакт со животни, храна, возила и обувки.
- Чувајте ја храната подалеку од отпад, ѓубриво и трупови.
- Спречете пристап на диви свињи и други животни до магацинот.
- Не користете исти контејнери за храна и за отпад.
- Одредете посебна патека за изнесување отпад од производните објекти.
Кланиците и трговците се точки каде ризикот брзо се шири
Кланиците не треба да преземаат животни со сомнителна здравствена состојба. Пред приемот се проверуваат потеклото, придружната документација и здравствената состојба, а животните од различни извори не се мешаат без соодветна проверка.
Текот на живите животни, месото, отпадот и нечистата опрема треба да биде одделен. За рампите, товарните простори, гајбите, ножевите, контејнерите и местата за истовар мора да постои проверлива процедура за чистење и дезинфекција.
Трговците и превозниците треба пред секоја пратка да ги проверат важечките мерки на АХВ. Кај пратките од Бугарија особено е важно да се прочита целото решение за забрана, со сите услови и можни исклучоци, наместо да се потпираат само на декларацијата или на претходно одобрение.
- Не преземајте животни со необјаснета слабост, треска, крвавења или ненадејни угинувања во групата.
- Проверете го потеклото и придружната документација пред прием.
- Не дозволувајте исто возило да продолжи кон друга фарма без целосно чистење и дезинфекција.
- Следете ги актуелните решенија и ограничувања објавени од АХВ пред секоја пратка.
Што да направите при сомнителни симптоми или угинато животно
Ненадејни угинувања, висока температура, слабост, губење апетит, крвавења и црвенило или посинетост на кожата бараат итна реакција. Слични симптоми може да имаат и други причини, но фармерот не треба сам да поставува дијагноза или да чека состојбата да се разјасни без пријава.
Веднаш стопирајте го движењето на свињи, месо, опрема, измет и отпад од фармата. Сомнителните животни се оставаат изолирани, а пристапот на луѓе и возила се ограничува додека не се добијат упатства од ветеринарната служба.
Угинато животно не се отвора, не се влече и не се закопува самостојно. Трупот и околината може да ги контаминираат земјиштето, обувките, возилото и опремата. Ветеринарот треба да даде насоки за земање примероци, транспорт и безбедно отстранување.
Случајот веднаш се пријавува во најблиското ветеринарно друштво или кај официјалниот ветеринар. За угината дива свиња АХВ ја наведува телефонската линија 0800 00 210.
- Изолирајте го сомнителното животно или групата без непотребно преместување.
- Стопирајте го влезот и излезот на луѓе, животни, возила, храна и отпад.
- Не сечете, не отворате и не преместувајте угинато животно без ветеринарна насока.
- Подгответе податоци за бројот на животни, симптомите и неодамнешните движења.
Минимум што треба да има секоја фарма
Биосигурноста не зависи од големината на фармата. И малото стопанство може значително да го намали ризикот со јасни правила, одговорно лице и опрема што навистина се користи секој ден.
Планот треба да биде напишан едноставно и поставен на место што го гледаат работниците и посетителите. Во него треба да стојат правилата за влез, смена на облека, чистење на возила, складирање храна и постапување при угинување.
- Заклучен и контролиран влез.
- Регистар на посетители и возила.
- Одделни обувки и облека за чистата зона.
- Место за миење и дезинфекција на возила и опрема.
- Јасно одделени чиста, преодна и нечиста зона.
- Заштитено складирање на храната.
- План за постапување при сомнително животно или угинување.
- Истакнат контакт со ветеринарното друштво и официјалниот ветеринар.
Заклучок
Фармата останува безбедна само ако секој влез, премин и транспорт има однапред утврдена процедура. Контролирајте ги луѓето и возилата, одделете ги чистите и нечистите текови, чистете пред дезинфекција и чувајте ја храната подалеку од отпад и диви животни.
При симптоми или угинување не преместувајте ништо од фармата и веднаш известете ја ветеринарната служба. Брзата пријава и дисциплинираната биосигурност се најважните алатки за заштита на свињите и соседните стопанства.
Најчесто поставувани прашања
