При купување млади овошки, видот и сортата не се единствените одлуки. Подлогата, надморската височина, наклонот и пропустливоста на почвата заедно одредуваат дали садницата ќе тргне рамномерно, ќе издржи студ и ќе страда од вишок вода.
Есенското садење овошки не треба да започне со избор на најубава садница во расадникот, туку со процена на местото каде што ќе расте. Парцела во котлина, падина или висока рамнина има различен ризик од студ, сушење и задржување вода, дури и кога се наоѓа во иста општина.
Подлогата го контролира бујноста на дрвото, длабочината и ширењето на коренот, брзината на влегување во род и дел од отпорноста кон неповолни почвени услови. Таа не може целосно да го надомести лошиот избор на место, но правилната комбинација со видот и сортата значително ги намалува ризиците.
Затоа пред нарачката треба да се споредат надморската височина, наклонот, изложеноста, почвениот тип и можноста за наводнување. Истата сорта на јаболко или слива може да се однесува различно на длабока, добро дренирана падина и на тешка почва во долен дел од котлина.
Местото се проценува пред садницата
Ниските делови од парцелата често собираат студен воздух во мирни, ведри ноќи. Таквите места може да бидат поладни од блиската падина, иако разликата во надморската височина е мала. Ризикот е поголем за раноцветни видови и сорти, особено ако местото е затворено со насипи, куќи или густа вегетација што го спречува движењето на воздухот.
Падината обично овозможува студениот воздух да се слева надолу, но не секоја падина е подеднакво поволна. Наклонот, изложеноста кон сонце, ветровите и можноста за ерозија влијаат врз влагата и зимскиот стрес. На високи и отворени терени, покрај ниските температури треба да се смета и на ветерот, кој ја суши почвата и го зголемува оштетувањето на млади корени.
Пред купување, земјоделецот треба да ја разгледа парцелата по дожд и по подолг сув период. Ако водата долго стои во истите места или почвата се лепи и се набива, проблемот не се решава само со избор на друга сорта.
- Проверете дали парцелата е во долен дел од котлина или на место каде што се задржува студен воздух.
- Забележете ја изложеноста кон сонце, особено во зимскиот период и раната пролет.
- Побарајте траги од долготрајно задржување вода, сивкаста почва, мов или пропаѓање на растенија.
- Разгледајте дали наклонот носи опасност од ерозија или сушење на горниот почвен слој.
Како подлогата го менува однесувањето на дрвото
Подлогата е кореновиот дел на калемената овошка. Таа влијае врз бујноста, големината на крошната, потребата од потпора, ширењето на коренот и реакцијата на почвата. Слабобујните подлоги овозможуваат погусто садење и порано влегување во род, но бараат попрецизна грижа за вода, исхрана и стабилност.
Среднобујните и бујните подлоги најчесто создаваат поголемо и подолговечно дрво со пошироко развиен коренов систем. Тоа може да биде предност на посуви терени или во насади со поголеми растојанија, но бујноста не значи автоматски поголема отпорност на мраз или на вишок вода.
Кај јаболкото, пример се слабобујните подлоги од групата M9, кои обично бараат потпора и редовно обезбедување вода, додека среднобујните подлоги како MM106 имаат поинакви барања и не се добар избор за тешки, слабо дренирани почви. Овие ознаки не треба да се пренесуваат на круша, слива, праска или цреша, бидејќи секој вид има сопствени комбинации и ограничувања.
- Проверете дали подлогата е слабобујна, среднобујна или бујна.
- Прашајте дали е потребна трајна потпора и каква е потребата од наводнување.
- Не претпоставувајте дека иста ознака на подлога има исто однесување кај различни овошни видови.
- Побарајте информации за компатибилноста меѓу подлогата и избраната сорта.
Низина, височина и ризик од измрзнување
Во низинските и котлинските подрачја, најголем проблем може да биде акумулацијата на студен воздух. Таквата локација не мора секогаш да има најниска просечна температура, но локалните студени точки може да предизвикаат оштетување на рано разбудени пупки или млади леторасти.
На повисоки места, студот се комбинира со пократок вегетациски период, посилен ветер и побавно загревање на почвата. Таму често е поважно да се избере вид и сорта што подоцна се буди и зрее во условите на конкретната локација, наместо само да се бара најбујна подлога.
Подлогата може да влијае врз времето на започнување на растот и бујноста, но не е сигурна заштита од измрзнување. Сортата, висината на калемење, здравјето на садницата, изложеноста и моментот на затоплување имаат исто така значајна улога.
Подлогата и задржувањето вода во почвата
Коренот не страда само од суша. Во заситена почва се намалува количеството воздух, а младите коренчиња потешко функционираат. Последиците може да се појават како слаб раст, жолтеење, сушење на гранчиња или постепено пропаѓање, а причината често се бара дури по неколку месеци.
На тешки глинести почви и на места со непропустлив слој под површината, подлогата треба да се избира особено внимателно. Подлога со помала толеранција кон влажни услови може да пропадне и по умерени врнежи ако водата нема каде да се движи.
Пред порачката ископајте пробна дупка на повеќе места и проверете дали под површинскиот слој има набита или непропустлива зона. Корисно е да се разгледа и историјата на парцелата: делот што редовно се суши по дожд или останува влажен не треба да се третира исто како остатокот од насадот.
- Разликувајте влажна почва што брзо се суши од трајно заситена и слабо дренирана почва.
- Не избирајте подлога само според бујноста или цената на садницата.
- Проверете дали е можно површинско или подземно одведување на вишокот вода.
- Најризичните влажни точки може да се изостават од насадот наместо да се форсираат со несоодветен материјал.
Изборот според овошниот вид
Јаболкото нуди голем избор на подлоги, но секоја комбинација има своја цена во поглед на потпора, вода, резидба и долговечност. Слабобујна подлога може да биде добра за интензивен насад со обезбедено наводнување, но помалку соодветна за запоставена парцела или место каде што коренот брзо се суши.
Кај крушата, дуњовите подлоги често се користат за намалена бујност, но нивната прилагоденост зависи од почвата, зимските услови и од конкретната сорта. За некои сорти може да постои проблем со компатибилност, па материјалот од расадникот треба да биде јасно деклариран.
Кај праската, сливата, кајсијата и црешата, изборот се поврзува со текстурата на почвата, варовитоста, влагата и локалниот студ. Кајсијата и праската особено не треба да се поставуваат во тешки и влажни места само затоа што садницата изгледа развиена. За оревот и другите бујни видови, големината на идното дрво и длабочината на почвата се дел од одлуката.
- За јаболко: усогласете ја бујноста со системот на одгледување, потпората и достапната вода.
- За круша: проверете ја компатибилноста на сортата со подлогата и реакцијата на почвата.
- За коскести видови: проверете ја осетливоста на конкретната комбинација кон тешка и влажна почва.
- За орев и други бујни видови: обезбедете доволно длабока почва и простор за идната крошна.
Што да се провери во расадникот
Садницата треба да има јасна ознака за вид, сорта и подлога. Ако е наведена само сортата, без податок за кореновиот дел, купувачот не може правилно да ја процени бујноста и прилагоденоста кон својата парцела.
Калемениот спој треба да биде добро зараснат, без свежи пукнатини, гниење или механички оштетувања. Кореновиот систем треба да биде жив и разгранет, без исушени главни корени и без непријатен мирис. Кај садници со гол корен, сушењето е особено ризично, па времето меѓу купувањето и садењето треба да се сведе на минимум.
Прашајте дали подлогата е произведена од семе или е вегетативна, дали сортата е позната по добра компатибилност и дали садницата е наменета за услови слични на вашите. Одговорот не треба да биде општ совет дека материјалот одговара за секоја почва и височина.
- Име на видот и сортата.
- Точна ознака на подлогата.
- Висина на калемениот спој и состојба на местото на калемење.
- Здрав коренов систем без сушење, гниење и сомнителни задебелувања.
- Информација дали сортата и подлогата се компатибилни.
- Препорака за бујност и услови на почвата од расадникот.
Практична одлука пред нарачката
Најдобар избор се прави со кратка матрица за секоја парцела, а не со една подлога за целото земјоделско стопанство. Одделете ги ниските влажни делови од добро дренираните падини и проценете дали секој дел има различна потреба од бујност.
Ако местото е суво, длабоко и добро дренирано, може да се разгледа среднобујна или бујна комбинација, зависно од видот и системот на одгледување. Ако има обезбедено наводнување и се планира интензивна нега, слабобујна подлога може да биде оправдана. На тешки и влажни места, прво решете го проблемот со водата или не го ширете насадот таму.
За повисоки терени не избирајте само според отпорноста на коренот. Проверете дали видот и сортата можат да ја завршат сезоната во локалните услови, дали местото е изложено на ветер и дали има заштитен појас. Подлогата треба да биде дел од целата одлука, а не единствениот критериум.
Најчести грешки што започнуваат при купувањето
Една од најскапите грешки е купување садници според висината и бројот на гранки, без проверка на подлогата. Голема садница може да има оштетен или слаб корен, а бујниот надземен дел да не значи дека ќе се прилагоди на тешка почва или висока парцела.
Друга грешка е користење иста подлога на различни микролокации. Долниот дел од имотот може да бара сосема друга одлука од горниот дел, дури и кога се садат иста сорта и ист вид.
Проблем се јавува и кога земјоделецот купува подлога со мала бујност без да планира потпора, наводнување и редовна резидба. Таквата комбинација може да даде добар резултат само со соодветна технологија, не со повремена нега.
На крај, не треба да се меша отпорноста на подлогата кон одредена почва со отпорноста на целото дрво кон измрзнување. Зимскиот ризик го одредуваат и сортата, фазата на развој, положбата и локалните услови.
- Купување по изглед, без податок за подлога.
- Садење иста подлога на влажна низина и на сува падина.
- Избор на слабобујна подлога без потпора и наводнување.
- Мешање на информации за еден овошен вид со друг.
- Претпоставка дека „отпорна подлога“ значи и отпорна крошна на секој мраз.
Заклучок
Пред есенското садење прво направете карта на парцелата според ниски точки, наклон, почва и изложеност. Потоа изберете вид, сорта и подлога како една поврзана комбинација.
Од расадникот барајте точна ознака за подлогата, проверен калемен спој и здрав корен. Во низина избегнувајте места со студен воздух и застој на вода, а на височина обрнете внимание на ветерот, пократката сезона и исушувањето на почвата.
Добрата одлука се носи пред купувањето: подлогата треба да одговара на реалната влага, бујност и можностите за нега на конкретната парцела.
Најчесто поставувани прашања
