Сеењето заврши, но работата не: проверете го коренот и никнењето пред зимското мирување

По сеидбата на есенските жита, вниманието често се префрла кон другите работи на стопанството. Сепак, пред да настапи зимското мирување, нивата треба да се провери и под површината. На око може да изгледа зелена и изедначена, а растенијата да имаат плиток корен, лабава почва околу семето или различна развиеност.

Контролата не бара посебна лабораторија. Со лопата, мал сад за земја, нож или рачна алатка и бележник може да се споредат повеќе места на парцелата. Целта не е да се бара идеално растение, туку да се утврди дали проблемот е локален или го зафаќа поголемиот дел од посевот.

Особено внимателно треба да се проверат краевите на нивата, местата каде што машината забавувала или свртувала, потешките делови, траговите од тркала и зоните со различна влажност. Височината, почвата, претходната култура и начинот на обработка може значително да ја сменат сликата од една до друга парцела во Македонија.

Зошто визуелната проверка не е доволна

Никнатите растенија може да ја покријат површината со зелена боја, но тоа не кажува дали коренот веднаш навлегол во почвата. Ако семето лежи плитко, ако под него има воздушен простор или ако почвата се исушила меѓу редовите, никнењето може да биде нерамномерно и растенијата да останат слаби.

Самото присуство на листови не е доказ дека сите растенија имаат ист развој. На една иста површина може да има добро вкоренети растенија, доцни никулци и семиња што сè уште не никнале. Затоа набљудувањето од патот или од работ на нивата треба да се надополни со ископување.

• Проверете најмалку неколку различни делови од парцелата, а не само најзелениот.
• Одделно разгледајте ги местата со траги од тркала, свртувања и различна боја на посевот.
• Запишете каде е забележан проблемот за да не се донесе одлука според впечаток.
• Не мешајте доцно никнење со трајно празен дел без проверка на семето и почвата.

Како правилно да се земе пример од нивата

Изберете места што ја претставуваат парцелата. Не земајте пример само од рабовите, бидејќи таму условите често се различни од средината. Ако нивата има видливи промени во бојата или густината, секоја таква зона разгледајте ја одделно.

Со лопата извадете дел од почвата така што растението да остане со што повеќе корен. Не влечете го никулецот за листот, бидејќи лесно се кине коренчето и се добива погрешен впечаток. Ископувањето треба да биде доволно длабоко за да се види каде се наоѓа семето и како се развива коренот под него.

Поставете ги растенијата на чиста површина и споредете ги. Кај едно растение може да се види нормален корен, кај друго свиткан или скратен корен, а кај трето семето да стои плитко и одвоено од почвените честички.

• Ископувајте внимателно, без кубење за надземниот дел.
• Земете пример од добар, просечен и проблематичен дел ако постојат видливи разлики.
• Проверете ја почвата веднаш околу семето, а не само површината.
• Бележете ја зоната, културата, сортата ако е позната и забележаната состојба.

Што покажува коренот

Добро поставеното растение има корен што се држи за почвата и се шири надолу без очигледно кинење или гниење. Семето треба да биде во почвен слој што го опкружува од сите страни, без голема шуплина под него. При лесно допирање растението не треба веднаш да се разлабави.

Плитко поставеното семе често има краток корен и растение што лесно се поместува. Слаб контакт со почвата може да се појави по недоволно затворање на браздата, работа во несоодветно влажна почва или создавање грутки и празнини. Таквите растенија може да никнат, но да имаат послаб почеток.

Оштетениот корен може да биде пресечен, изгребан, свиткан, потемнет или со знаци на распаѓање. Причината не треба да се погодува само од еден примерок. Споредете повеќе растенија и разгледајте ја влажноста, структурата и историјата на местото.

• Проверете дали семето е опкружено со почва или лежи во празен простор.
• Разликувајте краток корен од корен оштетен при ископување.
• Побарајте разлика меѓу растенијата од набиени и растресити делови.
• Ако има потемнување, гниење или силна разлика, зачувајте примерок за стручна процена.

Нерамномерно никнење: каде е причината

Празнините во редот може да настанат поради различна длабочина на сеидба, нерамномерно затворање на браздата, грутки, суви делови или слаб квалитет на семето. На ниски и потешки места дополнителен проблем може да биде задржувањето вода, додека на повисоки и полесни делови влагата може побрзо да исчезне.

Разгледајте дали празнините се појавуваат во правилни линии, во траги од машината или во неправилни дамки. Правилниот распоред може да упатува на проблем со сеалката или со контактот на семето и почвата, а дамките почесто бараат проверка на почвената влага, структурата или локалниот услов.

Проверете и дали семињата што не никнале се здрави и отечени, суви, оштетени или нападнати. Ако има семе под земја, не значи автоматски дека посевот пропаднал; можеби никнењето е само задоцнето. Одлуката треба да се темели на реалниот склоп, а не на една празна линија.

• Следете дали празнините се повторуваат по целата ширина на машинскиот зафат.
• Споредете ги местата со добра и слаба влажност.
• Проверете неколку неникнати семиња под површината.
• Одделете ги локалните дамки од проблем што се повторува на целата парцела.

Кога не треба веднаш да се досее

Досејувањето изгледа како брзо решение за празните места, но може да создаде нова нерамномерност. Новото семе ќе има различна старост и развој во однос на постојните растенија, а движењето со механизација може да оштети дел од веќе никнатиот посев.

Пред таква одлука, утврдете дали има празнини само на ограничени места или склопот е недоволен на поголема површина. Проценете го бројот и распоредот на живите растенија, состојбата на коренот и присуството на неникнати, но потенцијално способни семиња.

Ако проблемот е локален, обележете ја зоната и следете ја наместо да интервенирате на целата нива. Ако е широк и поврзан со сеидбата, процената треба да ја направи агроном или советодавно лице со увид во парцелата. Видот на житото, времето на сеидба, почвата и надморската височина влијаат врз одлуката.

• Прво проценете го склопот, потоа разгледувајте дополнителна интервенција.
• Не досевајте само затоа што од работ на нивата се гледа една празна линија.
• Не мешајте доцни растенија со неповратно изгубен склоп.
• Забележете го проблемот за да се коригира работата на сеалката при следната сеидба.

Проверка според деловите на парцелата

Една нивa може да има повеќе микроуслови. На повисокиот дел водата може побрзо да се губи, во депресиите може да се задржува, а на преминот меѓу нив може да се појави различна структура. Токму затоа примерите треба да се земат според зоните, а не само според една замислена дијагонала.

Краевите каде што машината влегувала и излегувала може да бидат повеќе набиени. Трагите од тркала може да покажат послабо никнење или различна длабочина на семето. На места каде што претходната култура оставила растителни остатоци, контактот со почвата може да биде поинаков.

Ваквата поделба помага навреме да се разликува проблем во техниката од проблем што е врзан за теренот. Тоа е корисно и за идната обработка, бидејќи белешките од оваа есен може да покажат каде треба да се промени брзината, притисокот или подготовката на почвата.

• Средина на парцелата.
• Рабови и места за свртување.
• Траги од тркала и набиени делови.
• Повисоки, пониски и видливо повлажни зони.
• Делови со различна почва или различна претходна култура.

Што да се направи по контролата

Ако растенијата се добро вкоренети, никнењето е доволно изедначено и нема јасни знаци на проблем, најкорисно е да се остави посевот да се развива без непотребно газење и мешање. Следното набљудување треба да се насочи кон промени во бојата, водата што се задржува и појавата на разредени места.

Ако се најдат локални проблеми, обележете ги и фотографирајте ги за споредба. Не преземајте прихрана или заштита само врз основа на слаб изглед без да се провери причината. Различни проблеми може да личат еден на друг, а погрешната интервенција носи трошок и дополнителен ризик за посевот.

Најдобра корист од контролата има кога наодите се запишуваат: датум на проверка, дел од парцелата, вид на жито, видлива состојба, корен, влага и преземена мерка. Таквата евиденција ја олеснува процената подоцна и ја подобрува подготовката за следната сеидба.

• Оставете добро вкоренет посев без непотребни поминувања со механизација.
• Обележете ги проблематичните зони за повторна проверка.
• Не применувајте препарат или дополнително ѓубрење без јасна причина и стручна процена.
• Водете кратка евиденција за да се споредат различните делови од нивата.

Практична листа пред зимското мирување

Пред последната есенска обиколка, земјоделецот треба да има јасен одговор на неколку прашања: дали семето е на стабилна длабочина, дали коренот е здрав, дали склопот е приближно изедначен и дали празнините се локални или пошироки. Одговорите се добиваат со ископување и споредба, не само со гледање оддалеку.

Контролата може да се направи во сув период кога почвата не се лепи прекумерно за алатот и кога растенијата може внимателно да се извадат. Не газете по непотребна површина и вратете ја почвата околу растенијата што сте ги прегледале.

• Изберете репрезентативни точки.
• Ископајте неколку растенија со корен.
• Проверете ја положбата на семето и контактот со почвата.
• Споредете добри, просечни и проблематични делови.
• Запишете го наодот и одвојте локален од општ проблем.
• Не донесувајте одлука за досејување без процена на целиот склоп.

Заклучок

Пред зимското мирување, пченицата и јачменот треба да се оценат и под површината. Ископајте растенија од различни зони, проверете ја положбата на семето, контактот со почвата, коренот и распоредот на празнините.

Дури по таквата проверка може разумно да се процени дали има само локален проблем, доцно никнење или навистина разреден склоп. Добрата белешка од есенската контрола не служи само за оваа нива, туку и за попрецизна работа со сеалката и почвата во следната сезона.

Најчесто поставувани прашања