Производството на домати на Балканот во последната деценија поминува низ длабоки промени. Додека Италија и Шпанија остануваат недостижни лидери на европско ниво, во нашиот регион сликата е шарена: некои земји значително го зголемиле производството, а други бележат сериозен, дури драматичен пад.

Анализата на податоците од FAOSTAT за периодот од 2015 до 2024 година го потврдува тоа. Најизразени промени се забележуваат во Романија, Македонија и Албанија — доказ дека секторот се развива сосема поинаку во секоја држава.

Производство на домати во балканските земји (2015–2024)

Извор: FAOSTAT – Production Crops and Livestock Database (2015–2024).

Македонија изгуби речиси една третина од производството

Во 2015 година Македонија произвела 173.434 тони домати, а во 2024 година количината се спушта на 115.681 тон. Тоа значи намалување од околу 57.700 тони, односно 33,3% за само една деценија.

Најзагрижувачки е тоа што падот не е рамномерен. Од 2015 до 2022 година производството се движело релативно стабилно, најчесто меѓу 150 и 162 илјади тони. Најголемиот удар доаѓа во последните две години, кога количините стрмоглаво паѓаат на околу 116 илјади тони.

Србија повторно над 176 илјади тони

Србија во анализираниот период покажува големи осцилации. По растот до речиси 171 илјада тони во 2017 година, следува пад со најниско ниво во 2020 година — околу 103 илјади тони. Во последните години производството повторно закрепнува и во 2024 година достигнува 176.320 тони, што е најдобриот резултат во целата деценија.

Албанија бележи постојан раст

Албанија е една од ретките земји во регионот каде производството речиси постојано расте. Од 256.518 тони во 2015 година, до 308.110 тони во 2024 година — раст од околу 20%. Во текот на целата деценија количините се движат околу или над 300 илјади тони, што укажува на стабилен и здрав развој на секторот.

Босна и Херцеговина со најголем процентуален раст

Иако произведува значително помали количини од соседите, Босна и Херцеговина има најголем процентуален скок во регионот. Производството е зголемено од 41.182 на 61.777 тони — раст од речиси 50%. Ова покажува постепено, но сигурно јакнење на домашното градинарско производство.

Бугарија и Хрватска без големи промени

Во Бугарија производството се движи меѓу 115 и 159 илјади тони, со повремени осцилации, но без јасен долгорочен тренд на раст или пад. Хрватска, пак, има најстабилно производство во регионот. И покрај силните осцилации од година во година, во 2024 година повторно достигнува околу 40 илјади тони — речиси идентично како во 2015 година.

Романија со најголем пад во регионот

Најголемото изненадување доаѓа од Романија. Во 2015 година земјата произведувала повеќе од 701 илјада тони домати, а во 2024 година количината паѓа на 241.710 тони. Тоа е намалување од над 460 илјади тони, односно околу 66%.

Што покажуваат бројките?

Официјалните податоци на FAOSTAT откриваат дека Балканот не се движи во една насока. Секоја земја има своја приказна:

Овие разлики покажуваат дека судбината на производството на домати зависи од повеќе фактори — инвестиции во модерно производство, достапност на вода за наводнување, климатски услови, државна поддршка и движења на пазарот. За Македонија, падот е јасен сигнал дека на секторот му е потребна посериозна поддршка ако сака да го задржи своето место во регионот.