Според најновите податоци на Државниот завод за статистика (ДЗС), земјоделските трошоци во Македонија продолжуваат да растат побрзо од продажните цени. Во јуни 2026 година, вкупниот индекс на инпут достигна 153,4, што е за 6,4% повеќе во однос на истиот месец лани. За споредба, вкупниот аутпут се искачи на 134,8, со годишен раст од 4,5%. Ова значи дека просечниот ценовен притисок врз земјоделските производители дополнително се заострил.

Што покажува општата слика?

Индексот на вкупниот инпут од 153,4 значи дека производствените трошоци во земјоделството се 53,4% повисоки од нивото од 2020 година, додека индексот на аутпут од 134,8 покажува дека продажните цени се 34,8% повисоки од базниот период. Иако двете вредности бележат раст, клучната разлика е во динамиката — трошоците се зголемуваат побрзо, а тоа им остава се помал простор за профитабилно работење.

Во споредба со декември 2025 година, вкупниот инпут скокнал за 8,2%, што укажува на значително забрзување на растот на трошоците во првата половина од 2026 година. Ова движење е особено изразено кај енергенсите и транспортната опрема, кои бележат двоцифрени стапки на раст.

Споредба на индексот на вкупниот инпут и вкупниот аутпут во земјоделството во јуни 2026

Горивата, транспортот и механизацијата најмногу поскапеа

Анализата на поединечните компоненти на инпутот открива каде притисокот врз земјоделските буџети е најсилен. Најголем годишен раст на трошоците е забележан кај транспортната опрема (14,9%), енергијата, горивата и мазивата (14,6%) и машините и опремата (13,4%). Овие три категории се директно поврзани со движењето на светските цени на нафтата, трошоците за логистика и глобалните синџири на снабдување.

Ветеринарните услуги поскапеле за 11,5%, што укажува на зголемени трошоци за здравствена заштита на добитокот. Средствата за заштита на растенијата бележат раст од 4,4%, семињата од 3,9%, а добиточната храна од 2,5%. Минералните ѓубрива останаа речиси непроменети со раст од само 0,7%, што е релативно добра вест за производителите на жита и индустриски растенија, бидејќи ѓубривата често претставуваат еден од најголемите трошковни ставки.

Од друга страна, одржувањето на опремата и зградите забележа пад од 2,4%, а зградите се намалија за 0,1%. Најзначаен пад од 9,0% е регистриран кај останатите стоки и услуги, што може да укажува на намалена потрошувачка или промена во структурата на трошоците.

Графикон 2. Годишна промена на цените на земјоделските производи. Извор: ДЗС.

Целосен преглед на инпутот

Извор: ДЗС, Индекси на цените и стапки на промена на инпутот во земјоделството, јуни 2026 (2020 = 100).

Кои земјоделски производи најмногу поскапеа?

Додека трошоците растат забрзано, продажните цени на земјоделските производи бележат помалку енергичен раст. Најголем скок од 19,0% е забележан кај индустриските растенија, што вклучува сончоглед, шеќерна репка, маслодајна репка и други култури кои се користат за преработка. Овој раст е поврзан со зголемената побарувачка за растителни масла и биогорива на светскиот пазар.

Компирот поскапел за 10,0%, а добитокот за колење за 9,7%, што укажува на зголемена побарувачка за месо и компир како основна храна. Зеленчукот бележи раст од 6,7%, вината од 5,8%, а житата и оризот од 2,5%. Овошјето и грозјето забележаа скромен раст од 1,7%, додека добиточните растенија паднаа за 3,4%, а производите од животинско потекло за 5,3%, што укажува на намалени цени на млекото и млечните производи.

Целосен преглед на аутпутот

Извор: ДЗС, Индекси на цените и стапки на промена на аутпутот во земјоделството, јуни 2026 (2020 = 100).

Што значи ова за земјоделците?

Растително производство

Производителите на индустриски растенија се во релативно подобра позиција бидејќи цените на нивните производи пораснале за 19%, што е значително повеќе од растот на трошоците. Сепак, житарите се соочуваат со скромен раст на цените од 2,5%, додека нивните трошоци за енергија, горива и механизација се зголемуваат за двоцифрени стапки. Ова укажува на потенцијален притисок врз маржите кај производството на пченица, пченка и јачмен.

Сточарство

Добитокот за колење поскапел за 9,7%, што е позитивен сигнал за производителите на месо. Но, добиточната храна пораснала за 2,5%, а ветеринарните услуги за 11,5%, што делумно го неутрализира овој раст. Особено загрижувачки е падот на цените на производите од животинско потекло од 5,3%, што укажува на притисок врз млечните фарми и производителите на јајца.

Инвестиции во механизација и транспорт

Растот на цените на машините и опремата (13,4%) и транспортната опрема (14,9%) значи дека обновувањето на возниот парк и механизацијата станува сè поскапо. Ова може да ги одложи инвестициите и да ја намали конкурентноста на долг рок, особено кај помалите стопанства кои немаат доволен капитал за замена на старата опрема.

Енергетски трошоци

Најголема закана за сите производители претставува растот на цените на енергијата, горивата и мазивата од 14,6%. Ова директно влијае врз трошоците за обработка на почвата, наводнување, транспорт на суровини и готови производи, како и загревање на пластеници и фарми. Бидејќи енергијата е влезен трошок за речиси секоја производна активност, нејзиното поскапување се пренесува низ целиот синџир на вредност.

Важноста на приносот и пласманот

Индексите на цените не ја отсликуваат целосната слика за профитабилноста. Дури и со пониски цени, производителот со висок принос и ефикасно производство може да оствари задоволителен резултат. Клучно е да се обезбеди добар пласман, директни договори со откупувачите и, каде што е можно, склучување на договори за фиксни цени кои ќе ги ублажат негативните ефекти од пазарните осцилации.

Често поставувани прашања (ЧПП)