Јаболка пред берба: како да се процени зрелоста и да се намалат оштетувањата

Бербата на јаболката трае кратко, но одлуките во тој период директно се одразуваат врз квалитетот, цената и времето на чување. Прерано набраните плодови може да немаат доволно вкус и големина, додека предоцна набраните побрзо омекнуваат, се гмечат и потешко поднесуваат транспорт и складирање.

За сите јаболкови насади во Македонија не важи ист датум за берба. Оптималниот рок зависи од сортата, микролокацијата, родноста на дрвјата, временските услови и намената на плодот – свеж пазар, кратко складирање, подолго чување или преработка.

Одлуката треба да се носи по парцела и по сорта, а не според календарот или бојата на неколку плодови од рабовите на насадот. За конкретните сорти производителот навреме треба да се консултира со локален агроном или откупувач.

Рокот за берба се одредува според намената на плодот

Најпрво утврдете каде ќе заврши родот. Јаболката за непосредна продажба може да се берат во понапредна фаза на зрелост, кога имаат подобар вкус и привлечна боја. Плодовите за подолго складирање обично се берат поцврсти, пред целосно да омекнат и пред да почнат масовно да паѓаат.

Состојбата може да се разликува и во истиот блок. На тоа влијаат сортата, изложеноста на сонце, надморската височина, оптовареноста со род и снабденоста со вода. Затоа примероците треба да се земаат од различни делови на парцелата, а не само од најубавите плодови.

Роковите за конкретна сорта не треба автоматски да се пренесуваат од една локација на друга. Локалните агрономски препораки и условите на откупувачот се најсигурна основа за конечната одлука.

• Одделете ги блоковите според сорта и намена.
• Проверете примероци од сончевата и засенетата страна на дрвјата.
• Планирајте посебен рок за свеж пазар и за складирање.

Црвената боја не е доволна за процена на зрелоста

Интензивната црвена боја може да биде добар визуелен знак, но сама по себе не покажува дека јаболкото е зрело за берење. Кај одредени сорти покожицата поцрвенува пред плодот да го достигне потребниот вкус, цврстина и внатрешна зрелост.

Проверете ја и основната боја на покожицата, особено на страната што била во сенка. Преминот од зеленикава кон посветла жолтеникава или кремаста боја може да даде дополнителна информација, но и овој знак треба да се толкува според сортата.

Вкусот е практичен показател кај плодот наменет за пазар. Ако јаболкото е изразено тревкасто, премногу кисело или без развиена арома, веројатно е рано за берба. Сепак, дегустацијата не е доволна за плод што треба подолго да се чува.

• Оценувајте ја покожицата од повеќе страни на плодот.
• Споредете ја бојата со здрави плодови од истата сорта.
• Не носете одлука само затоа што неколку јаболка се силно црвени.

Лесно одвојување, цврстина и дополнителни мерења

Зрелото јаболко обично се одвојува со нежно подигнување и завртување. Не влечете силно, бидејќи може да се скине дршката, да се оштети плодот или да се повреди родната папка за следната година. Ако плодот се држи цврсто и бара сила при одвојувањето, можеби е рано за берба.

Цврстината е особено важна кај плодовите за складирање. Кога има услови, пенетрометарот овозможува попрецизна споредба меѓу примероците. Корисни дополнителни проверки се тестот на скроб со јоден раствор и мерењето на растворливи материи со рефрактометар.

Рефрактометарот покажува приближно ниво на растворливи материи во сокот, изразено во °Brix. Тоа не е целосен тест за зрелост, туку дополнителен податок. Отчитувањето треба да се спореди со бојата, вкусот, цврстината и препораките за конкретната сорта и сезона.

Ниту еден показател не треба да се разгледува одделно. Најдобрата процена се добива со комбинација од најмалку три показатели и повторена проверка по неколку дена, ако условите го дозволуваат тоа.

• Проверете го одвојувањето без кинење и силно влечење.
• Измерете растворливи материи со рефрактометар само како дополнителен показател.
• За складирање дадете предност на цврсти, здрави и неоштетени плодови.
• Водете белешки по сорта и парцела за полесно планирање на следната берба.

Организирајте ја бербата пред да започне работата

Добрата организација го скратува времето во кое плодот се држи во раце, корпи и транспортни средства. Пред почетокот проверете колку луѓе се потребни, каде ќе се постават гајбите, кој ќе ја следи поделбата по класи и како родот ќе стигне до ладниот простор.

Берачите треба да добијат кратко практично упатство, а не само општо барање да бидат внимателни. Покажете им како се фаќа плодот со цела дланка, како се одвојува со нежно завртување и како се спушта во вреќата или корпата. Јаболката не треба да се фрлаат од височина или да се истураат во гајбите.

Одредете едно лице или мал тим за прием и прва контрола. Така берачите нема сами да решаваат што оди за свеж пазар, што за складирање, а што за преработка. Одделувањето веднаш е поефикасно од подоцнежното пребирање на измешани гајби.

1. Подгответе план за движење од дрвото до местото под сенка.
2. Назначете лице за контрола на сортата и класата.
3. Објаснете дека плодот се спушта, а не се фрла.
4. Планирајте доволно празни гајби за да нема претурање во несоодветни садови.

Чисти и исправни гајби се првата заштита од оштетување

Гајбите треба да бидат чисти, суви, мазни и без остри рабови. Пред бербата прегледајте ги летвите, аглите и дното. Скршени делови, клинци, испакнатини и остатоци од претходниот род можат да предизвикаат гребнатини, убоди и места каде што подоцна се развива гниење.

Не ги полнете гајбите до врв. Притисокот од горните плодови ги гмечи јаболката на дното, особено ако се помеки или ако гајбите долго стојат на нерамна подлога. Подобро е да се употребат повеќе гајби отколку подоцна да се плаќа со поголем процент отпад.

Гајбите со различна намена треба јасно да се разликуваат. Практично решение е одделување по боја, ознака или место на редење, без мешање на здрави плодови за свеж пазар со плодови за преработка.

• Исчистете ги и прегледајте ги гајбите пред почетокот.
• Отстранете ги гајбите со скршени летви или остри делови.
• Не редете плодови над дозволената висина на гајбата.
• Користете одделни гајби за свеж пазар, складирање и преработка.

Паднатите и оштетените јаболка се издвојуваат веднаш

Паднатите, пресечените, нагмечените и болните плодови не треба да се мешаат со здравиот род. Јаболката собрани од земја имаат поголем ризик од контаминација и побрзо пропаѓање, па треба да се собираат во посебни садови и да се наменат за брза употреба или преработка.

Првата селекција може да се направи уште под дрвото. Берачот го става здравиот плод во гајбата за соодветната класа, а плодот со видлива повреда во посебен сад. Така се намалува бројот на дополнителни ракувања и се спречува еден проблематичен плод да го загрози целиот товар.

Класите треба да се одвојуваат според намената, сортата, големината и видливите оштетувања. Јаболката за свеж пазар, складирање и преработка не треба да се мешаат, дури и кога потекнуваат од ист блок.

• Издвојте ги плодовите собрани од земја.
• Не мешајте здрави јаболка со нагмечени или болни плодови.
• Одделувајте по сорта и намена уште при првата селекција.
• Означете ја секоја гајба со парцела, сорта и класа кога родот оди во поголем откуп.

Берете во сув период и тргнете ги гајбите од сонце

Берењето најдобро е да се организира откако ќе се повлече росата и кога плодот е сув. Влажната површина го зголемува ризикот од ширење на гниење, особено ако јаболката веднаш се ставаат во гајби и се носат во складиште.

По дожд или силна роса, почекајте плодот да се исуши, освен ако временската прогноза создава ризик од поголема штета. Работата со мокри раце и влажни плодови го зголемува и лизгањето, како и несаканото испуштање на јаболката.

Полните гајби не треба со часови да стојат на директно сонце или во затворено возило. Поставете привремено место под сенка, со добра циркулација на воздух, и организирајте редовно преземање кон ладниот простор.

• Почекајте росата да се повлече пред почетокот на бербата.
• Избегнувајте берење на мокри плодови по дожд.
• Поставете сенка блиску до местото на прием.
• Не оставајте полни гајби во загреано возило.

Краток и мирен транспорт до ладниот простор

Патот од насадот до ладилникот треба да биде што пократок. Гајбите наредете ги стабилно, без нишање и без потпирање на места каде што можат да паднат. Ако се користи тракторска приколка или друго возило, брзината приспособете ја на нерамниот терен.

Секое дополнително истурање и претурање создава нови удари. Наместо плодот повеќепати да се префрла од вреќа во гајба, па од една во друга гајба, однапред определете го садот во кој ќе оди од дрвото до приемното место.

Во ладниот простор гајбите треба да се распоредат така што воздухот да може да циркулира, без непотребно притискање на плодот. Температурниот режим и условите за складирање зависат од сортата и опремата, па за подолг период треба да се следат стручни препораки и условите на откупувачот.

• Наредете ги гајбите стабилно и без прекумерно високи купови.
• Избегнувајте остри свиоци и силни потреси.
• Намалете го бројот на претурања од еден сад во друг.
• Внесете го родот во ладен простор што е можно побрзо.

Практична листа пред првиот ден на берба

Еден ден пред бербата направете кратка проверка на насадот и опремата. Земете примероци од секоја сорта и парцела, определете ја намената на родот и договорете го начинот на прием. Така одлуките нема да се носат во брзање додека берачите веќе работат.

Проверете дали има доволно чисти гајби, сенка, превоз и простор за одделно редење. Ако се очекува поголем обем, поделете ја работата на тим за берење, тим за прием и тим за транспорт. Така се намалуваат застојот и непотребното префрлање на плодот.

1. Проверена зрелост по сорта и парцела.
2. Одредена намена: пазар, складирање или преработка.
3. Подготвени чисти и исправни гајби.
4. Обучени берачи и определено лице за контрола.
5. Обезбедени сенка, превоз и ладен простор.
6. Договорен начин на одвојување на класите.

Заклучок

Квалитетната берба започнува пред првото откинато јаболко. Производителот треба зрелоста да ја процени со повеќе показатели, да работи во сув период и рокот да го приспособи на сортата и намената на плодот.

Внимателното берење, чистите гајби, одделувањето на класите и брзото тргање од сонце се едноставни мерки, но директно влијаат врз бројот на здрави јаболка што ќе стигнат до купувачот или ќе го издржат складирањето.

Најчесто поставувани прашања