Среде бербата на винското грозје, кога секој денар по килограм е прашање на опстанок за лозарските семејства, министерството за земјоделство најави пакет мерки за да се забрза откупот на грозјето и да се обезбеди навремена исплата на лозарите.

Откупот на грозје секоја есен ги држи во неизвесност илјадници лозарски семејства низ Тиквешието, Повардарието и останатите лозарски краишта. Прашањето не е само каква ќе биде цената по килограм, туку и дали и кога винариите ќе имаат пари да го откупат целиот род. Токму на тоа се обидуваат да одговорат најавените мерки од Владата.

Што најави министерството за откупот на грозје?

На прес-конференција посветена на тековната берба, министерот за земјоделство, шумарство и водостопанство Борче Серафимовски најави дека Владата на следната седница ќе ја измени Одлуката за условите за користење на средствата од компензационите фондови. Целта е да се олесни пристапот на винарските визби до средствата наменети за откуп на винско грозје и да се обезбеди навремена исплата на лозарите.

Станува збор за кредитна линија што се реализира преку Развојната банка, во вкупна вредност од 793,48 милиони денари, односно околу 12,9 милиони евра. Според министерството, измените треба да ја подобрат ликвидноста на винариите и да создадат услови за зголемен откуп на најзастапената винска сорта во земјава — вранецот.

Полесни услови за кредитите

Најавените олеснувања за винариите се конкретни:

• Грејс-период (период на одложено плаќање) се зголемува од три на 18 месеци.
• По грејс-периодот следуваат дополнителни 18 месеци за отплата на кредитот.
• Каматната стапка е фиксна и изнесува еден процент годишно.
• Како заложно обезбедување ќе може да се користи и произведеното вино.

Со подолг грејс-период и ниска камата, винариите добиваат простор да откупат повеќе грозје сега, а обврските да ги вратат откако виното ќе биде продадено.

Укинување на критериумите за субвенции во лозарството

Покрај кредитната поддршка за винариите, министерот најави и олеснување на пристапот до субвенции. Според најавите, ќе се укинат дел од критериумите за субвенции во лозарството, а полесен пристап до поддршката се очекува и за овоштарите и полјоделците. За многу семејни стопанства, кои досега потфрлале на некој административен услов, ова може да значи разлика меѓу тоа да добијат или да останат без поддршка.

Зошто мерките доаѓаат токму сега?

Причината за поддршката ја откриваат извозните бројки. Во првите осум месеци од годинава од Македонија се извезени вкупно 5.582 тони грозје. Извозот на трпезно грозје достигнал 4.962 тони и е повисок за 2,7 отсто во споредба со лани — но извозот на винско грозје е намален од 854 на 619 тони, што е пад од околу 27,5 проценти.

Ваквиот пад кај винското грозје директно ги притиска и лозарите и винариите. Помалку извоз значи повеќе непласиран род и поголем ризик од заглавени залихи, па оттука и потребата од итна интервенција за да не се уруши откупот токму во моментот кога грозјето мора да излезе од лозјето.

Колку чини грозјето оваа сезона?

Откупните цени за реколта 2026 се утврдени уште во јули, согласно Законот за виното и методологијата за пресметка на производните трошоци. Цената е добиена со зголемување од 25 отсто на производната цена утврдена од Земјоделскиот институт.

Утврдувањето на цената пред почетокот на бербата треба да го намали просторот за шпекулации и да им овозможи на лозарите подобро да планираат. Сепак, вистинскиот предизвик, како и секоја година, е доследната примена на овие цени на терен и навремената исплата.

Што значи ова за лозарите на терен?

Најавените мерки одат во вистинска насока — тие ја таргетираат ликвидноста на винариите, за да можат да откупат повеќе грозје и да платат навреме. Но важно е да се знае неколку работи:

• Мерките се најавени и допрва треба да бидат усвоени на владина седница. До тогаш се официјални намери, а не завршена работа.
• Ефектот ќе зависи од тоа колку брзо винариите ќе ги искористат средствата и колку строго ќе се почитуваат договорените цени.
• Најголемиот повторлив ризик за лозарите останува доцнењето на исплатата — затоа договорите и евиденцијата за предаденото грозје се клучни.

Грозоберот е момент на вистината за лозарството. Мерките што ги најавува Владата се чекор напред, но лозарите ќе ги оценат по едно единствено мерило — дали парите навистина ќе стигнат навреме на нивните сметки.

Често поставувани прашања