Растот на цените на житариците од летото се пренесе и во есента. Пченицата на светските берзи допре најдобра позиција во последните три години — но зад бројките се крие пазар движен од војна, шпекулативни фондови и суша. Еве што значи тоа за македонскиот поледелец што сега одлучува кога да продава.

Августовскиот раст на цената на пченицата не дојде од класични пазарни фундаменти, туку од надворешни фактори. Продолжените напади врз пристаништата и бродската инфраструктура на Црното Море, каде Русија и Украина заедно испорачуваат повеќе од четвртина од светската пченица, го крена ризикот и премијата на осигурување. На тој бран се надоврзаа и инвестициските фондови, кои повторно градат оптимистички (bullish) позиции на аграрните стоки.

Кога војната, времето и капиталот се совпаѓаат во иста насока, движењето на цените станува предвидливо — но и кревко. Проценките се дека долгата позиција на фондовите пораснала над 30 милијарди долари и се приближува кон рекордот од мај. А колку повисоко се качува пазарот, толку повеќе позитивни вести му се потребни секој ден за да остане таму.

Најсилен месечен раст на пченицата од 2022 година

Терминската цена на пченицата на чикашката берза (CBOT), договорот за септември, заврши над 7,4 долари по бушел, а во еден момент допре и 7,67 — највисоко ниво во последните три години. Тоа е приближно 272 долари по тон, со врв околу 282 долари. Августовскиот скок беше најсилниот месечен раст од февруари 2022 година.

На европската берза (Euronext) цената на пченицата за септемвриски договор порасна за речиси 14 евра по тон на месечно ниво и последниот ден од август затвори на 237 евра по тон. За споредба, разликата меѓу берзанската цена и откупната цена во регионот останува голема — тема што директно ги засега и македонските поледелци.

Пченката и сојата го следат истиот бран

Терминската цена на пченката на CBOT заврши над 5,1 долар по бушел (околу 201 долар по тон), достигнувајќи максимум од јули 2023 година. Причината е двојна: загриженост за приносите во САД и намалување на светските залихи. Според проценките, во САД и ЕУ недостасуваат околу 50 милиони тони пченка во споредба со пред една година.

Долготрајните горештини и суша ја ослабија и европската пченка. Во Франција состојбата на посевите падна на само 28 проценти оценети како добри до одлични, а проценетиот европски принос е ревидиран надолу — на околу 6,61 тон по хектар. На Euronext цената на пченката порасна за 27 евра по тон и затвори на 269,75 евра.

Сојата на CBOT се искачи на 12,75 долари по бушел (околу 502 долари по тон), а маслодајната репка на Euronext затвори на 544,25 евра по тон. Волатилноста останува висока, што не изненадува со оглед на нестабилноста на цената на нафтата, со која аграрните стоки честопати се движат заедно.

Конверзиите бушел→тон се приближни (пченица ~36,7 бушели/тон; пченка и соја ~39,4). Изворните цени се објавени од берзите.

Пазар што расте, но со мал промет

Иако трендот на раст е присутен и на физичкиот пазар, обемот на тргување е мал. Причината е тактичка: од една страна, производителите чекаат — фокусот им е на теренските работи, а продажбата ја оставаат за подоцна, кога очекуваат уште подобри цени. Од друга страна, купувачите што веќе имаат покриени тековни испораки чекаат притисок од жетвата за да дојдат до поевтина суровина.

Тоа создава ситуација на исчекување во која секоја страна се обидува да го погоди вистинскиот момент. Токму затоа овој вид раст е кревок — доволна е една смирувачка вест од Црното Море или еден пресврт на пазарот на нафта за фондовите нагло да ги затворат позициите и цените да се повлечат.

Што значи ова за македонскиот поледелец

За домашните производители што сега размислуваат дали да продадат веднаш или да складираат, пораката е двојна. Прво, светскиот тренд е нагорен, што им дава поволен контекст за преговори. Второ, тој тренд стои на нестабилни темели — геополитика и шпекулативен капитал, а не на трајна промена во понудата и побарувачката.

Оние што имаат услови за складирање можат да го искористат периодот и да чекаат, особено ако има државна поддршка за трошоците за чување. Оние што немаат таква можност не треба да брзаат со паника, но ниту да чекаат бесконечно — секој месец складирање носи трошок, а пазарот може да се сврти брзо.

Пред нас е жешка есен на берзите. Каде точно ќе се смири пченицата зависи од фактори надвор од контрола на кој било поединечен производител — но добрата подготовка и трезвената пресметка остануваат единствената реална заштита.

Често поставувани прашања