Македонија е меѓу водечките европски извозници на зелка и сродни свежи зелковидни производи. Во 2024 година извезла околу 66.178 тони, во вредност од приближно 29,5 милиони евра — доволно за седмо место во Европа по извозна вредност во оваа категорија. Но зад успехот стои и една важна ранливост: силна зависност од само неколку пазари.

Што точно мериме?

Основата е царинската категорија HS 070490 — бела и црвена зелка, келераба, кељ и други сродни свежи или разладени зелковидни производи. Значи, ова не е статистика само за обична бела зелка, ниту за кисела или преработена зелка. Вредностите се прикажани како бруто-извоз, а износите во евра се пресметани од оригиналните доларски вредности според просечниот годишен курс — па се можни мали разлики од националната статистика.

Седмо место во Европа

Според извозната вредност во 2024, пред Македонија во оваа категорија се само традиционалните зеленчукови сили на Европа:

Рангирање меѓу европските земји со прикажани податоци во WITS, за HS 070490 (ЕУ како блок е исклучена за да нема двојно броење).

Вредноста расте побрзо од количината (2018–2024)

Од 2018 до 2024 извезената количина пораснала за околу 11%, но вредноста во евра за дури 86%, а просечната извозна вредност по килограм за околу 68% (од ~0,27 на ~0,45 €/кг). Главната приказна значи не е „извезуваме повеќе зелка”, туку дека секој извезен килограм носи поголема вредност — на што влијаат цените, сезоната, пазарите и составот на производите.

Каде оди зелката во 2024 (по вредност)

Далеку од сликата за „балкански” производ, најголемиот дел патува длабоко во Централна и Источна Европа. Полска и Украина заедно носат речиси половина (47%) од извозната вредност:

Со Романија и Србија, првите четири пазари носат околу 66% од вредноста. Тоа покажува силни трговски врски, но и концентрација — промена на побарувачката во само неколку земји значително би се одразила врз целиот извоз.

Разликите во €/кг не значат автоматски дека една земја плаќа повеќе за идентична зелка — може да се разликуваат производите, сезоната, пакувањето и условите на испорака.

Пресвртот со Украина во 2022

Во 2021 извозот кон Украина изнесувал околу 7.801 тон. Веќе во 2022 скокнал на 16.483 тони — и таа станала прва дестинација по вредност, пред Полска и Романија. Ова е јасна промена на пазарната структура, но трговските бројки сами по себе не докажуваат колкав дел од неа е поврзан со војната, недостигот на локално производство или други фактори.

Што знаеме за 2025?

Зелката е доказ дека извозниот успех се мери и во тони и во вредност по килограм. Македонија има силна европска позиција — но и домашна задача: да ја намали зависноста од неколку пазари.

Често поставувани прашања