Истражување • Демографија на селото

205 села без ниту еден жител, а во 27 живее само по еден човек

Пописот 2021 по населени места: имињата, бројот на жители, полот и возраста на последните што останале.

Села без жители во Македонија има 205. Тоа не се урнатини од минатиот век — тоа се населени места што и денес постојат во Законот за територијална организација, имаат име, катастарска општина и атар. Само немаат ниту едно живо суштество запишано во Пописот 2021.

Државниот завод за статистика на 4 септември 2021 година регистрирал вкупно 1.781 населено место во земјата. Кога ќе се погледне колку луѓе живеат во секое од нив поединечно, сликата е поинаква од онаа што ја даваат вкупните бројки за општините.

1.781населени места вкупно

205без ниту еден жител

218со помалку од 10 жители

887со помалку од 100 жители

Половина од селата имаат под 100 жители

Ова е најважната бројка во целата анализа: 887 од 1.781 населено место, или 49,8 отсто, имаат помалку од 100 жители. Секое второ место на мапата на Македонија е населба со големина на едно поголемо семејство или помала.

Големина	Населени места	Удел	Вкупно жители
Без ниту еден жител	205	11,5%	0
1 – 9 жители	218	12,2%	958
10 – 49 жители	322	18,1%	7.960
50 – 99 жители	142	8,0%	9.917
100 – 199 жители	197	11,1%	28.592
200 – 499 жители	274	15,4%	87.335
500 – 999 жители	185	10,4%	131.239
1.000 – 4.999 жители	192	10,8%	392.416
5.000 и повеќе	46	2,6%	1.178.296

Извор: Државен завод за статистика, Попис 2021, население по населени места. Пресметка на редакцијата.

1.358 населени места — или 76 отсто од сите — имаат под 500 жители. Во сите нив заедно живеат 134.762 луѓе, односно 7,3 отсто од населението. Од друга страна, 46 населени места ги собираат 64 отсто од сите жители на Македонија.

27-те села во кои живее само еден човек

Најпотресниот дел од податоците се населените места со точно еден жител. Има 27 такви. Од нив 22 се мажи, а само 5 се жени. Петнаесет од овие 27 луѓе се на возраст над 65 години.

#	Село	Општина	Пол	Возраст
1	Гопеш	Битола	жена	65-69
2	Бајрамбос	Валандово	маж	75-79
3	Новачани	Велес	маж	45-49
4	Бесвица	Демир Капија	маж	60-64
5	Дупјани	Кичево	маж	65-69
6	Јаворец	Кичево	маж	55-59
7	Козичино	Кичево	жена	80-84
8	Загорци	Конче	маж	70-74
9	Луково	Кратово	маж	60-64
10	Бекирлија	Лозово	маж	70-74
11	Кракорница	Маврово и Ростуше	маж	60-64
12	Росоки	Маврово и Ростуше	маж	65-69
13	Здуње	Македонски Брод	маж	60-64
14	Липа	Неготино	маж	55-59
15	Мегленци	Новаци	жена	75-79
16	Орле	Новаци	маж	55-59
17	Завој	Охрид	жена	80-84
18	Скребатно	Охрид	маж	60-64
19	Никодин	Прилеп	маж	65-69
20	Пештани	Прилеп	маж	75-79
21	Богословец	Свети Николе	маж	65-69
22	Буриловци	Свети Николе	маж	75-79
23	Строиманци	Свети Николе	маж	60-64
24	Буринец	Струга	маж	65-69
25	Црешнево	Чашка	жена	70-74
26	Калапетровци	Штип	маж	50-54
27	Танатарци	Штип	маж	60-64

Означените редови се лица под 65 години. Извор: Попис 2021, ДЗС.

Најмлад од сите е маж на возраст меѓу 45 и 49 години, единствениот жител на Новачани кај Велес. Најстари се две жени меѓу 80 и 84 години — во Козичино кај Кичево и Завој кај Охрид. Општина Свети Николе има дури три вакви села: Богословец, Буриловци и Строиманци, и во сите три останал по еден маж.

Уште 38 населени места имаат по двајца жители, а вкупно 115 села имаат меѓу двајца и петмина.

Кој останал: пол и возраст во најмалите села

Во 218-те села со помалку од 10 жители живеат вкупно 958 луѓе. Кога ќе се раздели по пол и по возраст, се гледа што точно се случило со македонското село.

593 мажи и 365 жени. Тоа е 162 мажи на 100 жени. На ниво на држава односот е обратен — 98 мажи на 100 жени.
453 лица над 65 години — речиси половина од сите жители на тие села (47,3%).
Само 25 деца до 14 години во сите 218 села заедно.

Кај поголемата група — 682-те села со помеѓу 1 и 99 жители — живеат 18.835 луѓе. Од нив 10.297 се мажи, а 8.538 жени. Уделот на лицата над 65 години е 31,2 отсто, наспроти 17,2 отсто на ниво на држава. Уделот на децата до 14 години е 11 отсто, наспроти околу 17 отсто национално.

Значи: во најмалите села нема жени и нема деца. Останале главно мажи, и тоа претежно постари. Тоа е класична слика на населба што повеќе не се обновува — нема кој да се венча, нема кој да се роди, нема кому да се остави имотот.

Уште една бројка: 47 села со над 20 жители немаат ниту едно дете до 14 години. Меѓу нив се и Немањици кај Свети Николе со 75 жители, Костин Дол кај Македонска Каменица со 59, Раец кај Кавадарци со 58 и Девич кај Македонски Брод со 50 жители.

Каде се 205-те села без жители

Празните села не се рамномерно распоредени. Најмногу ги има во Штип (14), Новаци (13), Радовиш (13), Кавадарци (12), Валандово (11) и Чашка (10). Вкупно 45 општини имаат барем едно населено место без ниту еден жител.

Штип (14): Едеклерци, Јамуларци, Липов Дол, Ново Село, Скандалци, Сушево, Тестемелци, Топлик, Хаџи-Реџепли, Хаџи-Сејдели, Хаџи-Хамзали, Црешка, Чифлик, Шопур

Новаци (13): Балдовенци, Биљаник, Брник, Врањевци, Груништа, Зовиќ 2, Ивени, Ново Село, Петалино, Полог, Сливица, Совиќ, Суво Дол

Радовиш (13): Али Лобаси, Држани, Дурутлија, Каралобоси, Караџалар, Ново Село, Папавница, Погулево, Сариѓол, Ќоселија, Худаверлија, Чешме Маале, Шаинташ

Кавадарци (12): Бунарче, Галиште, Глишиќ, Грбовец, Добротино, Драгожел, Драдња, Кесендре, Клиново, Праведник, Радња, Р’жаново

Валандово (11): Ајранли, Аразли, Баракли, Башали, Булунтули, Вејсели, Ѓулели, Плавуш, Татарли, Терзели, Честево

Чашка (10): Витанци, Капиново, Крајници, Крива Круша, Крнино, Ново Село, Плевење, Поменово, Попадија, Степанци

Битола (9): Горно Егри, Долно Егри, Злокуќани, Метимир, Облаково, Свиниште, Снегово, Старо Змирново, Стрежево

Прилеп (9): Врпско, Гуѓаково, Живово, Кокре, Крстец, Мал Радобил, Смолани, Топлица, Царевиќ

Маврово и Ростуше (7): Бибај, Богдево, Болетин, Кичиница, Нивиште, Рибница, Сушица

Неготино (7): Брусник, Горни Дисан, Јаношево, Калањево, Пештерница, Џидимирци, Шеоба

Градско (6): Двориште, Згрополци, Куридере, Свеќани, Скачинци, Убого

Карбинци (6): Батање, Вртешка, Горно Трогерци, Кучилат, Мал Габер, Мичак

Свети Николе (6): Арбасанци, Макреш, Мездра, Мечкуевци, Патетино, Стануловци

Центар Жупа (6): Власиќи, Горно Мелничани, Евла, Кочишта, Осолница, Пареши

Велес (5): Долно Оризари, Карабуњиште, Крушје, Лугунци, Ново Село

Демир Капија (5): Драчевица, Иберли, Клисура, Копришница, Стрмашево

Конче (5): Горна Враштица, Долна Враштица, Долни Радеш, Негреновци, Скоруша

Ресен (5): Илино, Лескоец, Отешево, Петрино, Стипона

Струга (5): Глобочица, Лакаица, Локов, Р’жаново, Тоска

Василево (4): Варварица, Кушкулија, Нивичино, Требичино

Дебар (4): Бомово, Коњари, Татар Елевци, Трнаниќ

Дојран (4): Органџали, Севендекли, Чаушли, Џумабос

Кочани (4): Горно Градче, Долно Градче, Припор, Црвена Нива

Студеничани (4): Алдинци, Калдирец, Осинчани, Умово

Липково (3): Думановце, Р’нковце, Стража

Струмица (3): Злешево, Три Води, Чепели

Гостивар (2): Бродец, Ќафа

Демир Хисар (2): Лесково, Церово

Кичево (2): Големо Црско, Крушица

Охрид (2): Плаќе, Речица

Пробиштип (2): Зеленград, Марчино

Теарце (2): Јелошник, Првце

Делчево (1): Селник

Долнени (1): Дабјани

Ѓорче Петров (1): Грачани

Кратово (1): Куново

Кривогаштани (1): Мирче Ацев

Крушево (1): Бирино

Куманово (1): Д’лга

Лозово (1): Аџибегово

Македонски Брод (1): Старо Село

Могила (1): Горна Чарлија

Ново Село (1): Бајково

Старо Нагоричане (1): Осиче

Чешиново – Облешево (1): Врбица

Што значи ова за земјоделството

Секое од овие села има свој атар — ниви, ливади, пасишта, овоштарници, понекогаш и лозја. Кога селото ќе остане без жители, земјиштето не исчезнува. Само повеќе никој не го обработува од самото место.

Земјиште што чека стопан. Атарите на 205 празни и стотици полупразни села се најголемиот неискористен производствен ресурс во земјата. Дел од нив се државно земјиште што се дава под закуп.
Пасишта што зараснуваат. Особено во Маврово и Ростуше, Кичево, Македонски Брод и Чашка — планински општини каде испашата беше основната дејност. Без стада, ливадите се претвораат во шикара за 10–15 години.
Нема работна рака во сезона. Кога во радиус од 10 километри најблиските села имаат по 30, 50 или 90 жители, и тоа претежно над 65 години, берба со најмен труд едноставно не е изводлива.
Инфраструктурата се одржува за никого. Пат, водовод и струја до село со тројца жители чинат исто колку и до село со 300.
Но постои и другата страна. Токму во овие атари земјиштето е најевтино, најмалку расцепкано и најмалку оптоварено со имотни спорови — поволна почетна позиција за пчеларство, овчарство, лековити растенија и агротуризам.

Заклучок

Пописот не мери само колку сме. Тој покажува и каде сме престанале да бидеме. Половина од населените места во Македонија денес имаат под 100 жители, а во 205 нема никој. Тоа не е тема само за демографи — тоа е директно прашање за тоа кој ќе ја обработува земјата во следните дваесет години.

Ако вашето село е на некоја од овие листи, а вие сè уште имате имот таму, вреди барем да проверите две работи: дали катастарот е средèн и дали земјиштето влегува во некоја од активните мерки за поддршка. Празно село не значи безвредна земја.

Најчесто поставувани прашања

Колку села во Македонија немаат ниту еден жител? +−

Според Пописот 2021, 205 населени места се без ниту еден жител. Тие се распоредени во 45 општини, а најмногу ги има во Штип, Новаци, Радовиш и Кавадарци.

Кои села имаат само по еден жител? +−

Има 27 такви села: Гопеш, Бајрамбос, Новачани, Бесвица, Дупјани, Јаворец, Козичино, Загорци, Луково, Бекирлија, Кракорница, Росоки, Здуње, Липа, Мегленци, Орле, Завој, Скребатно, Никодин, Пештани, Богословец, Буриловци, Строиманци, Буринец, Црешнево, Калапетровци и Танатарци.

Колку населени места има вкупно во Македонија? +−

Со Пописот 2021 се регистрирани 1.781 населено место. Од нив 34 имаат статус на град, а сите останати се села според Законот за територијална организација.

Колку села имаат помалку од 100 жители? +−

Вкупно 887 населени места, или 49,8 отсто од сите. Тоа значи дека речиси секое второ село во Македонија има под сто жители.

Има ли повеќе мажи или жени во најмалите села? +−

Мажи. Во селата со под 10 жители има 593 мажи и 365 жени, што е 162 мажи на 100 жени. На ниво на држава односот е 98 мажи на 100 жени.

Колку деца живеат во најмалите села? +−

Во сите 218 села со под 10 жители заедно има само 25 деца до 14 години. Во групата села со под 100 жители децата се 11 отсто од населението, наспроти околу 17 отсто на државно ниво.

Што се случува со земјиштето на празните села? +−

Атарот останува во катастар и продолжува да постои како приватна или државна сопственост. Дел од државното земјоделско земјиште се дава под закуп преку јавни повици. За конкретни услови проверете кај Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство.

Дали село без жители се брише од Законот? +−

Не автоматски. Населените места се утврдуваат поименично со Законот за територијална организација и остануваат во него сè до негова измена, независно од бројот на жители.

Информациите поврзани со закуп на државно земјоделско земјиште, субвенции и мерки за рурален развој треба да се проверат кај надлежните институции. За имотно-правни прашања консултирајте се со правен стручњак.

Извори: Државен завод за статистика — Попис на населението, домаќинствата и становите 2021, Табела Т1502П21 (население по возраст и пол, по населени места); Закон за територијална организација на локалната самоуправа. Податоците се однесуваат на состојбата на 4 септември 2021 година. Групирањата, уделите и половата и возрасната структура по големина на населба се пресметка на редакцијата.