Органскиот статус не се добива само со некористење пестициди. Малото стопанство треба да се пријави кај овластено контролно тело, да помине низ период на конверзија, да води уредна евиденција и да обезбеди следливост на секој производ.
Новиот Закон за органско земјоделско производство е донесен на 10 март 2026 година, а ќе почне да се применува од 1 јануари 2027 година. До почетокот на примената продолжуваат да важат постојните правила и подзаконски акти, додека новите процедури и формулари ќе се усогласуваат со законската рамка.
За земјоделецот, преминот кон органско производство не започнува со купување на „природен“ препарат, туку со проверка на парцелите, план за производство и избор на овластено контролно тело. Дури откако производството ќе биде пријавено и ставено под контрола може да започне официјалниот период на конверзија.
Органската ознака носи и обврска за документација, контроли, одделно складирање и правилен пласман. Без сертификат, производот не смее да се продава како органски, дури и ако земјоделецот со години не користел синтетички пестициди.
Првиот чекор е план, а не препарат
Пред поднесување пријава, производителот треба да направи реална слика за стопанството. Тоа значи да ги запише сите парцели, културите, начинот на обработка, изворот на семенски и саден материјал, употребуваните ѓубрива и средствата за заштита што биле користени во претходниот период.
Потребно е да се процени и ризикот од соседни конвенционални парцели, прскање со ветер, загадување на водата, мешање при берба и складирање. Ако на истото стопанство има органски и конвенционални единици, тие мора да бидат јасно одделени и одделно евидентирани.
- мапа и идентификација на парцелите;
- план за ѓубрење и заштита;
- извор и документација за семето и садниците;
- мерки против загадување од соседни парцели;
- одделни простории или јасно обележани зони за складирање.
Пријавување кај контролно тело и почеток на конверзијата
Производителот ја пријавува активноста кај избрано овластено и акредитирано контролно или сертификациско тело. Телото ја разгледува документацијата, прави процена на ризик и организира контрола на терен. Периодот на конверзија започнува откако производството ќе биде ставено под контрола, а не само затоа што земјоделецот престанал да користи пестициди.
За едногодишни култури органските правила треба да се применуваат најмалку две години пред сеидбата. Кај повеќегодишните култури, периодот е најмалку три години пред првата органска берба. Во преодниот период производот најчесто не може да се продава како органски, а ознаката „во преод“ е дозволена само ако се исполнети законските услови.
Можно ретроактивно признавање, но само со докази
Ако на одредена парцела најмалку три години не биле користени недозволени средства, производителот може да побара претходниот период да биде признаен ретроактивно. Тоа не се подразбира и не се одобрува само врз основа на лична изјава.
Потребни се мапи, податоци за парцелите, информации за применетите агротехнички практики и друга документација со која може да се потврди историјата на земјиштето. Контролното тело врши анализа на ризик и увид, а Министерството ја носи одлуката во рок од 30 дена од комплетирањето на барањето.
- соберете стари записи за третмани и ѓубрење;
- обезбедете мапи и податоци за користењето на парцелата;
- проверете дали соседните парцели можеле да предизвикаат загадување;
- не сметајте дека три години без прскање автоматски значат признат органски статус.
Дозволените средства мора да се проверат за секој производ
Не постои општо правило според кое секој „биолошки“, „природен“ или бакарен препарат е дозволен. За органско производство може да се користат само одобрени производи и супстанции, при што мора да се почитуваат и прописите за фитофармацевтски средства.
Пред употреба треба да се проверат конкретниот препарат, активната материја, регистрацијата, намената и актуелните листи на надлежните институции. Амбалажата, фактурата и декларацијата треба да се зачуваат како дел од документацијата на стопанството.
- не купувајте препарат само затоа што продавачот го нарекува органски;
- проверете ја активната материја и регистрацијата;
- побарајте писмена потврда од контролното тело ако постои дилема;
- не користете недозволено средство ниту во мала количина без претходна проверка.
Евиденцијата треба да се води од првиот ден
Контролата не се подготвува вечерта пред посетата. Малото стопанство треба редовно да запишува што е направено на секоја парцела, со кој производ, во која количина и на кој датум. Евиденцијата може да биде во тетратка или електронски, но мора да биде јасна, ажурна и поврзана со конкретната парцела.
Следливоста треба да го поврзе семето или садницата со производството, бербата, складирањето, транспортот и продажбата. Ако дел од родот е сомнителен, мора да може веднаш да се оддели од останатата количина.
- мапа и список на парцелите;
- дневник на обработка, прихрана и третмани;
- фактури и декларации за ѓубрива и средства за заштита;
- документи за семе и саден материјал;
- записи за количини по берба;
- продажни документи, складирање и транспорт.
Како изгледаат контролите и што се случува при сомневање
Овластеното контролно тело врши проверка на терен најмалку еднаш годишно за регистрираните субјекти. Контролите може да бидат и без претходна најава, а интензитетот се определува според процената на ризик. Контролорот може да ги прегледа парцелите, магацините и записите, како и да земе примероци за анализа.
Ако постои сомневање за загадување или мешање, спорната количина веднаш се одделува и не се продава како органска. Производителот треба да го извести контролното тело и да ја чува количината одвоено додека не се утврди статусот.
Државниот инспекторат за земјоделство го надгледува растителното производство, фитофармацевтските средства, ѓубривата и прометот. За сточарството, пчеларството и преработките од животинско потекло надлежна е Агенцијата за храна и ветеринарство.
- подгответе ги записите и сметките за увид;
- овозможете пристап до парцелите и складиштата;
- одделете ја секоја сомнителна количина;
- не продавајте спорен производ со органска ознака;
- пријавете го сомневањето кај контролното тело.
Групната сертификација може да го намали товарот за малите стопанства
Малите производители не мора секогаш да настапуваат поединечно. Законот предвидува групна сертификација за членови со мали стопанства, но групата мора да има правно лице, заеднички пласман и документиран внатрешен систем на контрола.
Секој член треба да ги почитува правилата и да помине годишна внатрешна проверка. Групната организација може да го олесни договарањето со контролното тело, набавката на материјали и продажбата, но не ја укинува индивидуалната одговорност на производителот.
Трошоци, поддршка и пресметка пред потпишување договор
Сертификацијата нема единствена национално фиксна цена. Износот зависи од бројот и големината на парцелите, културите, бројот на контроли, земањето примероци, анализите, преработката и транспортот. Пред изборот, побарајте писмена понуда од актуелно овластено тело и проверете што точно е вклучено.
Програмата за финансиска поддршка за 2026 година предвидува покривање на дел од трошокот за сертификат издаден во 2026 година, како и поддршка за анализа на производ до определениот лимит по стопанство или откупувач. Пред аплицирање треба да се проверат условите, роковите и документите во важечката програма.
Поддршката не го заменува сертификатот. Производителот прво мора да ги исполни условите за сертификација, а потоа да провери дали конкретниот трошок и вид производство се опфатени со мерката.
- побарајте понуди од актуелно овластени тела;
- прашајте дали анализите и патните трошоци се пресметуваат одделно;
- планирајте ги трошоците за пакување, складирање и транспорт;
- проверете ги роковите и условите во програмата за поддршка;
- не пресметувајте повисока продажна цена како загарантиран приход.
Пласманот се планира пред првата органска берба
Сертификатот овозможува производот да се продава со органска ознака, код на контролното тело и национално лого кога тоа е задолжително. Сепак, документот сам по себе не обезбедува купувач. Производителот треба навреме да провери кој ќе ја преземе количината, во какво пакување, со каква динамика и со какви услови за испорака.
За малите стопанства практични канали се договорен откуп, специјализирани продавници, директна продажба, заеднички настап преку група и преработка со јасна следливост. Секоја количина мора да може да се поврзе со сертифицираната единица и да се одржи одделно од конвенционалните производи.
- направете список на можни купувачи пред почетокот на конверзијата;
- проверете ги барањата за пакување и декларација;
- договорете количини и рокови на испорака;
- обезбедете чист и одделен простор за складирање;
- користете органска ознака само во рамките на важечкиот сертификат.
Практичен редослед за малото стопанство
Преминот е полесен ако се спроведува по јасен редослед и ако секоја одлука се документира. Условите, формуларите, листите на дозволени средства и процедурите треба да се проверат во Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство, Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој и кај актуелно овластено контролно тело.
Бидејќи новиот закон ќе се применува од 1 јануари 2027 година, производителот не треба да се потпира на стар образец или неажурна листа на контролни тела. Пред пријавување побарајте писмена потврда за актуелните правила.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Откупот на земјоделски производи во Q2 2026 достигна 3,7 милијарди денари. Но зад стабилната вкупна бројка се крие пресврт: откупот од индивидуалните производители падна за 15,1%,
Прочитај →
Брзо ладење, внимателно сортирање, чисти гајби и добра вентилација се клучни за помалку загуби и подолг рок на свежото овошје и зеленчук.
Прочитај →
Анализата на почвата, предусевот, влагата и квалитетот на семето се основа за правилно ѓубрење и густина на сеидба на пченица и јачмен.
Прочитај →
Заклучок
За малото стопанство, органското производство е долгорочна организација на работата, а не само промена на препаратите. Најсигурен почеток е да се направат план за парцелите, процена на ризиците и пресметка на трошоците, па дури потоа да се избере контролно тело.
Секој третман, набавка, принос и продажба треба да има трага во документацијата. Така производителот полесно ја минува контролата, го штити статусот на производот и може навреме да изгради реален пазар за сертифицирана органска храна.
Најчесто поставувани прашања
