Вода за наводнување пред новата сезона: кога е потребна анализа и што открива

Квалитетот на водата често се проверува дури откако ќе се појават белузлави наслаги на листовите, затнати капалки, слаб раст или намален принос. Во тој момент дел од штетата можеби веќе е направена во почвата и кореновата зона.

Производителите на зеленчук, овошје и пластенички култури треба да ја испитаат водата пред почетокот на сезоната, а по потреба и во текот на годината. Составот на површинските води особено се менува по суша, поројни дождови, поплави и подолги периоди со високи температури.

Добриот лабораториски наод не се сведува на оценка дали водата е „добра“ или „лоша“. Тој му овозможува на агрономот да процени дали одговара на конкретната култура, почва, дренажа и систем за наводнување.

Кога треба да се направи нова анализа

Најпрактично е примерокот да се земе пред секоја производна сезона, пред внесување поголеми количини ѓубрива и пред системот за наводнување да започне со редовна работа. Ова особено се однесува на бунари, реки, канали, акумулации и цистерни, бидејќи нивниот состав може да се менува.

Ново испитување е оправдано по поплава или долг сушен период, при промена на изворот, појава на талог или необичен мирис, но и при затнување на филтрите и капалките. Необјаснетиот пад на приносот исто така е сигнал за проверка на водата и почвата.

Кај површинските извори, една анализа не мора да го покаже квалитетот во текот на целата година. Ако производството трае долго или условите значително се менуваат, агрономот може да препорача сезонско повторување на испитувањето.

• Пред почетокот на секоја производна сезона.
• По поплава, суша или појава на талог.
• При промена на изворот или резервоарот.
• Кога има затнување на системот, слаба инфилтрација или пад на приносот.

Од каде се зема примерокот

Кај едноставен систем, примерокот може да се земе директно од испустот на изворот. Во посложени системи подобро е да се земат најмалку два примерока: еден од изворот и еден од местото каде што водата стигнува до културата.

Вториот примерок може да покаже дали резервоарот, пумпата, филтрите, цевките или системот за фертигација додаваат талог, соли или микробиолошка контаминација. Кај културите што се јадат свежи, особено значење има водата што реално ги допира растенијата или плодовите.

Од бунар, водата се зема од испустот откако ќе истекува неколку минути. Со тоа се отстранува водата што стоела во цевките. Кај река, канал или акумулација, местото на земање треба да ја претставува водата што навистина се зафаќа, а не само површинскиот талог или водата веднаш до брегот.

Ако има резервоар, корисно е примерокот да се земе и по него. Стоечката вода може да го промени микробиолошкиот резултат и да покаже дали во системот се создава талог.

• Примерок од изворот.
• Примерок од крајната точка на системот.
• Примерок по резервоар или по систем за фертигација, кога има ризик од промена на составот.

Сад, означување и транспорт без контаминација

За хемиска анализа се користи чисто шише според барањата на лабораторијата. За микробиолошко испитување е неопходен стерилен сад што го обезбедува лабораторијата. Стерилното шише не се плакне, бидејќи така може да се внесе нечистотија или да се наруши стерилноста.

Пред земањето, рацете и испустот треба да бидат чисти. Не допирајте ги внатрешноста на шишето и внатрешната страна на капачето. По полнењето, примерокот веднаш се затвора.

На етикетата запишете ги изворот, точката на земање, датумот и времето. При повеќе примероци, секој сад мора јасно да се разликува. Примерокот се чува ладен, но не се замрзнува, и се доставува што е можно побрзо — идеално истиот ден и во рокот што ќе го одреди лабораторијата.

За микробиолошки тест не користете шише од минерална вода, амбалажа од детергент или претходно употребуван сад. Таквата амбалажа може да даде лажен резултат.

1. Користете стерилен сад за микробиолошка анализа.
2. Не го плакнете стерилното шише.
3. Не допирајте ја внатрешноста на садот и капачето.
4. Означете го примерокот со извор, точка, датум и време.
5. Доставете го ладен и брзо.

Што открива pH и електричната спроводливост

Основниот пакет треба да ги опфати pH и електричната спроводливост, односно EC. pH покажува дали водата е покисела или поалкална, но најчесто не е доволен за процена на ризикот. Ориентацискиот нормален опсег за вода за наводнување е 6,5–8,4.

Отстапувањето на pH може да укажува на необичен состав, ризик од корозија или промени во достапноста на хранливите материи. Кај фертигацијата, pH се разгледува заедно со бикарбонатите, тврдоста и употребените ѓубрива.

EC е практичен показател за вкупната количина растворени соли. Повисоката вредност значи поголем ризик од солен стрес, но границата не е иста за сите култури. Во толкувањето мора да се земат предвид и составот на почвата, дренажата и начинот на наводнување.

• pH: ориентациски опсег 6,5–8,4.
• EC под 0,7 dS/m: најчесто низок ризик.
• EC од 0,7 до 3,0 dS/m: умерено ограничување.
• EC над 3,0 dS/m: сериозен ризик според општите агрономски упатства.

Соленоста, натриумот и хлоридите

Високата соленост не значи само дека водата е „лоша“. Кога солите се наталожуваат во кореновата зона, растението потешко внесува вода, иако почвата може да изгледа влажна. Ризикот расте при високо испарување, слаба дренажа и често додавање вода и ѓубрива во пластеник.

Натриумот не се толкува самостојно. За процена на ризикот од нарушена инфилтрација и деградација на структурата на почвата се користи SAR, односно односот на натриумот кон калциумот и магнезиумот. Затоа, покрај натриумот, треба да се испитаат и калциумот и магнезиумот.

При високо ниво на натриум, почвата постепено може да стане помалку пропустлива. Водата потешко навлегува, а површинското задржување се зголемува. Резултатот треба да се поврзе со анализата на почвата и податоците за дренажата.

Хлоридите се значајни поради директната токсичност и начинот на апликација. При наводнување со прскалки, натриумот и хлоридите може да останат на листовите и да предизвикаат оштетувања, особено кај чувствителни овошни видови и млади растенија.

• Побарајте натриум, калциум и магнезиум за да може да се процени SAR.
• Поврзете ја соленоста со анализа на почвата.
• Разгледајте го ризикот од листов контакт при надземно наводнување.
• Проверете ја дренажата и можноста за испирање на соли.

Бикарбонати, фертигација и затнување на опремата

Бикарбонатите може да создаваат бели наслаги на листовите и плодовите при надземно наводнување. Во комбинација со калциум, тие можат да поттикнат таложење во цевките, филтрите и капалките.

Како ориентација, концентрации над 1,5 me/L при системи со прскалки бараат внимание, а над 8,5 me/L се сметаат за сериозно ограничување. Овие вредности не треба да се читаат одделно од pH, тврдоста, температурата и начинот на наводнување.

При фертигација, водата може да реагира со ѓубривата и да создаде талог. Затоа агрономот треба да го разгледа лабораторискиот наод заедно со планот за прихрана, а не само операторот на пумпата или филтерот.

• Проверете бикарбонати кај системи со прскалки и фертигација.
• Следете ги белите наслаги на листови, плодови и опрема.
• Поврзете ги бикарбонатите со калциумот, pH и тврдоста.
• Не менувајте ја прихраната само врз основа на една вредност.

Микробиолошка исправност кај свежи производи

Микробиолошки тест особено се препорачува кога водата доаѓа од река, отворен канал, акумулација или плиток и незаштитен бунар. Ризикот е поголем кај зелена салата, јагоди, домати, краставици и други производи што се јадат свежи или се наводнуваат надземно.

Зависно од изворот и намената, лабораторијата може да испитува индикатори како E. coli и колиформни бактерии, а по стручна процена и ентерококи или други релевантни микроорганизми. Примерокот мора да ја претставува водата што доаѓа во контакт со растението или плодот.

Резултатот се проценува според културата, начинот на наводнување, можноста за контакт со јадливиот дел и локалниот ризик. Кај свежите производи, наодот треба да го разгледа агроном или стручњак за безбедност на храна, а не да се толкува само според неформална граница.

Правилникот за безбедност и квалитет на водата за пиење се однесува на води наменети за човечка потрошувачка. Тој не треба автоматски да се користи како целосен стандард за секоја земјоделска вода.

• Површински извор, отворен канал и акумулација се причина за зголемено внимание.
• Плиток или незаштитен бунар бара микробиолошка процена.
• Кај свежи производи земете го предвид контактот со јадливиот дел.
• Користете стерилен сад и почитувајте го рокот за достава.

Кој пакет да се побара од лабораторијата

Практичниот минимум пред сезоната ги опфаќа pH, EC, натриум, калциум, магнезиум, хлориди, бикарбонати, сулфати, нитрати и бор. Овој пакет е основа за процена на соленоста, ризикот од натриум и можните проблеми со фертигацијата.

Микробиолошкиот пакет се избира според изворот и културата. Кај бунар со непозната историја или извор во близина на индустрија, отпадни води, депонија или интензивно земјоделство, може да се побараат и метали, пестициди или други специфични загадувачи.

Не е рационално да се плаќа широк панел без процена на изворот. Пред да го однесете примерокот, прашајте ја лабораторијата дали го има акредитирано методот што ви е потребен: EC, натриум, хлориди, бикарбонати или конкретен микробиолошки параметар.

Во Македонија има лаборатории со акредитирани испитувања на вода, но опсегот не е ист кај сите. Институтот за јавно здравје, Централната лабораторија за животна средина при Министерството за животна средина и просторно планирање и акредитирани лаборатории на јавни претпријатија се примери каде треба да се проверат конкретната услуга и метод.

• Основен агрохемиски пакет: pH, EC, натриум, калциум, магнезиум, хлориди, бикарбонати, сулфати, нитрати и бор.
• Микробиолошки пакет според изворот и намената.
• Дополнителни метали или пестициди само по процена на ризикот.
• Проверка на акредитиран метод пред доставување на примерокот.

Како се чита наодот и што може да се преземе

Лабораторискиот резултат треба да се поврзе со културата, почвата, дренажата, количината на вода и системот за наводнување. Водата што е прифатлива за овоштарник со капково наводнување може да биде проблематична за чувствителен зеленчук со надземни прскалки.

Агрономот може да процени дали се потребни подобра филтрација, промена на режимот на наводнување, мешање со друг извор, испирање на почвата или промена на фертигацијата. При повисока соленост, пластеничкото производство бара посебно внимание, бидејќи водата и ѓубривата често се додаваат во мали, но чести дози.

При натриумски ризик треба да се следат инфилтрацијата и структурата на почвата. Кај хлоридите, пресуден е начинот на апликација. При висок бикарбонат, проверете го таложењето во линиите и компатибилноста со ѓубривата.

Чувајте ги резултатите според датумот и изворот. Така полесно ќе се забележи дали квалитетот се менува и дали преземената мерка дала резултат.

• Споредете го наодот со анализата на почвата.
• Проверете ја дренажата и инфилтрацијата.
• Разгледајте филтрација, мешање на вода или промена на режимот.
• Следете ги резултатите низ сезоните, а не само еднаш.

Заклучок

Пред почетокот на сезоната земете репрезентативен примерок од изворот, а ако системот е сложен, и уште еден од крајната точка. Побарајте основен хемиски пакет, а кај површински извори и свежи производи задолжително разгледајте микробиолошко испитување.

Наодот треба да го протолкува агроном или овластена лабораторија во однос на културата, почвата и системот за наводнување. Така производителот навреме може да спречи солен стрес, затнување на опремата и ризик за безбедноста на производот.

Најчесто поставувани прашања