Колку навистина чини еден литар млеко: што добива фармерот, колку зема млекарницата, а колку маркетот?

На македонскиот пазар денес има голем јаз меѓу тоа колку го чини фармерот да произведе литар сурово кравјо млеко и тоа по која цена тоа млеко се продава на рафт во маркет. Според објавени информации од сточарски извори, откупната цена на суровото млеко во декември 2025 се движела најчесто од 27 до 33 денари за литар, зависно од млекарницата, квалитетот и обемот на испорака. Во исто време, во малопродажба во април 2026, еднолитарско трајно млеко во ВЕРО се продава по цени како 62 ден/л, 63 ден/л, 65 ден/л и 67 ден/л за дел од најчестите производи и брендови. Дополнително, државната поддршка за произведено и предадено кравјо млеко и во 2025 и во 2026 е 6 денари по литар.

Проблемот е што разликата меѓу 27–33 денари откуп и 62–67 денари во маркет изгледа огромна, па кај јавноста остава впечаток дека некој во синџирот заработува енормно. Но таа разлика не е чист профит. Меѓу фармерот и потрошувачот стојат: собирање и ладење на млекото, транспорт, лабораториски контроли, пастеризација или UHT обработка, стандардизација на масленост, амбалажа, работна сила, енергија, финансиски трошоци, дистрибуција, растур, трговска маржа и ДДВ. За млекото важи повластена стапка на ДДВ од 5%.

1) Колку чини производството на 1 литар млеко кај фармерот?

Ова е најчувствителниот дел, затоа што нема единствена официјална цена што важи за секоја фарма. Производната цена зависи од:

• дали фармерот сам произведува дел од храната
• колкав е приносот по крава
• дали има сопствена механизација
• колкави се трошоците за струја, гориво, ветеринар и работна сила
• дали трошокот за објект и опрема се смета во калкулацијата

Во практика, кај млечно говедарство храната е убедливо најголем трошок, а потоа доаѓаат трудот, ветеринарните трошоци, енергијата, амортизацијата и транспортот. Тоа го потврдуваат и теренските изјави на сточари дека најголем товар е сточната храна и дека субвенциите често не одат во инвестиција, туку во покривање на тековни трошоци.

Модел-калкулација за 1 литар сурово кравјо млеко

Пресметка за типична мала/средна фарма во Македонија, без идеализирани услови

Заклучок: кај типична фарма, реалниот трошок за 1 литар сурово млеко е околу 32 денари, а во послаби услови лесно оди и 33–35 ден/л. Ова не е официјална државна табела, туку економска пресметка врз база на структурата на трошоци што ја има млечното говедарство и на пазарниот притисок за сточна храна и енергија. Токму затоа, кога фармер продава по 27–28 ден/л, тој најчесто работи со загуба или на нула; а дури и при 33 ден/л, профитот му е многу тесен ако не произведува дел од храната сам.

2) Колку добива фармерот?

Според објавените информации, суровото кравјо млеко се откупува најчесто по 27–33 денари за литар. Државната поддршка е 6 денари по литар за произведено и предадено кравјо млеко. Тоа значи:

Реален приход на фармерот по литар

Оваа табела многу јасно покажува зошто сточарите реагираат: без субвенцијата, многу фарми би биле на работ на неисплатливост. Практично, кај пониски откупни цени субвенцијата не е бонус, туку механизам за преживување.

3) По колку се продава млекото во маркет?

Во јавни ценовници на ВЕРО во април 2026 се гледаат следни малопродажни цени за 1 литар млеко:

• Мизо 3.2% – 62 ден/л
• Битолско 3.2% – 63 ден/л
• Кораб Трница 1.5% – 65 ден/л
• Кораб Трница 2.8% – 65 ден/л
• Мегле 3.2% – 67 ден/л
• Битолско 2.8% – 67 ден/л

За анализа ќе земеме репер од 65 денари за литар како типична видлива цена на рафт.

4) Колку зема млекарницата, а колку маркетот?

Тука мора да бидеме прецизни: не може од малопродажната цена директно да се каже дека сè над откупната цена е чист профит на млекарницата. Треба прво да се извади ДДВ, а потоа да се подели остатокот меѓу маркетот и млекарницата.

Чекор 1: Од 65 ден/л се вади ДДВ

Бидејќи млекото е со 5% ДДВ, цената од 65 денари со ДДВ значи:

• Цена без ДДВ: 61.90 ден/л
• ДДВ: 3.10 ден/л

Чекор 2: Маркетска маржа

Точната маржа по бренд и по договор не е јавно достапна. Затоа давам три реални сценарија за бруто трговска маржа на маркетот на цена без ДДВ:

Тоа значи дека ако литар млеко се продава по 65 денари, маркетот во груба смисла може да задржи околу 5 до 7.4 денари бруто маржа по литар, пред да си ги покрие своите внатрешни трошоци: кирија, персонал, струја, фрижидери, растур, логистика и промоции. Ова не е чиста заработка, туку бруто трговска маржа.

Чекор 3: Што му останува на преработувачот/млекарницата?

Ако тргнеме од 61.90 ден/л без ДДВ и одземеме маркетска маржа, добиваме приближна набавна цена од која маркетот го купил млекото:

Сега ако млекарницата го откупила суровото млеко по 30 ден/л, таа има 24.5–27 ден/л простор меѓу откупната цена и продажната цена кон маркетот. Но во тие пари влегуваат:

• лабораториски анализи
• прием, филтрација, чување и ладење
• пастеризација/UHT обработка
• стандардизација
• тетрапак или шише, капаче, етикета
• работници
• струја и гориво
• транспорт и дистрибуција
• маркетинг, рабати, поврати и растур

Затоа, не може целиот тој простор да се чита како профит. Реално, кај литар UHT млеко голем дел од „просторот“ оди во амбалажа, енергија и дистрибуција, а не во чиста добивка.

5) Приближна распределба на 1 литар млеко продаден по 65 денари

Модел на синџирот на вредност

Но од тие 25.7 ден/л кај млекарницата, значаен дел не е профит. Ако земеме дека преработка + амбалажа + логистика + енергија + растур чинат, на пример, 17–21 ден/л, тогаш на млекарницата ѝ остануваат приближно 4.7–8.7 ден/л бруто оперативен простор, односно далеку помалку отколку што изгледа на прв поглед. Ова е проценка, не официјален објавен биланс по производ.

6) Кој заработува најмалку, а кој има најсилна позиција?

Од целата математика, најслабата алка е фармерот. Причината е едноставна:

• фармерот има најголем производствен ризик
• има секојдневни трошоци, без пауза
• не ја одредува цената
• често зависи од една или неколку млекарници
• многу тешко го пренесува поскапувањето на храната врз продажната цена

Млекарницата има поголем простор од фармерот, но и нејзиниот простор не е чист профит. Најфлексибилна позиција има малопродажбата, затоа што работи со портфолио од многу производи и полесно менува акции, рабати и цени. Сепак, и кај маркетите треба да се прави разлика меѓу бруто маржа и нето заработка.

7) Што покажуваат бројките во една реченица?

Ако литар млеко во маркет чини 65 денари, фармерот најчесто добива 27–33 денари, плус 6 денари субвенција, маркетот грубо задржува околу 5–7 денари бруто маржа, а остатокот оди кај млекарницата за преработка, амбалажа, логистика и нејзина маржа. Значи, најмал простор за маневрирање има фармерот, а без субвенциите голем дел од производството би било тешко одржливо.

8) Важна забелешка за евтиниот увоз

Во март и април 2026 има и извештаи дека на пазарот има увозно пастеризирано млеко по околу 45 денари за литар, што дополнително врши притисок врз домашниот синџир. Ако оваа цена е реално присутна во понуда, тогаш домашниот фармер уште потешко може да издржи откуп под границата на исплатливост.

Краток заклучок

Фармерот произведува под најголем ризик, а заработува најмалку.
Кога откупната цена е 27–33 денари, а литар млеко во маркет е 62–67 денари, на прв поглед изгледа дека некој зема огромна разлика. Но таа разлика не е целосно профит, затоа што меѓу фармата и рафтот стојат преработка, амбалажа, транспорт, трговија и ДДВ. Сепак, бројките покажуваат едно: ако производната цена на фармерот е околу 32 денари за литар, тогаш без 6-те денари субвенција многу фарми би биле неисплатливи. Тоа значи дека во сегашниот систем субвенцијата не е бонус, туку спас за преживување на млечното производство.

Придружете се во нашата заедница на Земјоделие.мк на Вибер, Телеграм, Фејсбук бидете дел од најголемето земјоделско семејство во кое сте секогаш добредојдени. 

Доколку нешто продавате или купувате посетете го огласникот WWW.PETEL.MK