Производството на млеко во Македонија: пад од речиси 29% за една деценија, но 2025 носи знаци на закрепнување

Млекото е еден од најважните производи во домашното земјоделство. Тоа не е само суровина за млекарниците, туку и основа за сточарските семејства, за домашното сирење, кашкавал, јогурт, урда и традиционалната преработка на фармите.

Но бројките покажуваат дека македонското млекопроизводство во последната деценија поминало низ сериозен пад. Најголемиот удар се гледа по 2020 година, кога производството почнува нагло да се намалува, а 2023 година е една од најслабите години во анализираниот период.

Што покажуваат бројките за вкупното производство?

Во 2016 година вкупното производство на млеко изнесувало околу 463,4 милиони литри. Во 2018 година производството достигнало околу 463,6 милиони литри, што е највисоко ниво во разгледуваниот период од регионалната табела.

Во 2025 година производството е 330,6 милиони литри. Тоа значи дека во споредба со 2016 година земјата произведува околу 132,9 милиони литри млеко помалку.

Напомена: бројките се заокружени и претставени во милиони литри за полесно читање.

Кравјото млеко останува главен столб на производството

Кравјото млеко има доминантно учество во вкупното производство. Во 2025 година се произведени околу 289,9 милиони литри кравјо млеко, што претставува речиси 88% од целото производство на млеко во земјата.

Овчото млеко учествува со околу 8,1%, додека козјото млеко има учество од околу 4,2%.

Што значи ова за сточарството?

Ова покажува дека млечниот сектор во Македонија е силно зависен од говедарството. Ако се намалува бројот на млечни крави, ако фармерите се откажуваат или ако трошоците за храна растат, тоа веднаш се гледа во вкупната количина на млеко.

Кај овчото и козјото млеко ситуацијата е уште почувствителна, бидејќи овие производства се поврзани со традиционалното сточарство, планинските региони, сезонската испаша и домашната преработка.

Кои региони произведуваат најмногу млеко?

Во 2025 година најголем производител на млеко е Полошкиот регион со околу 95,2 милиони литри. По него следува Пелагонискиот регион со 68,7 милиони литри.

Овие два региони заедно учествуваат со речиси половина од вкупното производство на млеко во Македонија.

Најголем раст во 2025: Полошки, Пелагониски и Југоисточен регион

Во споредба со 2024 година, најголемо зголемување на производството има во Полошкиот регион, каде производството пораснало за околу 22,7 милиони литри. Пелагонискиот регион бележи раст од околу 11,7 милиони литри, а Југоисточниот регион раст од околу 8 милиони литри.

Ова покажува дека дел од регионите успеале да го зголемат производството, но не сите. Кај Североисточниот регион, на пример, има силен пад во 2025 година во споредба со 2024 година.

Колку млеко завршува во млекарниците?

Во 2025 година, од вкупно 330,6 милиони литри произведено млеко, околу 239,7 милиони литри биле дадени во откуп на млекарници. Тоа е околу 72,5% од вкупното производство.

Ова е важен податок, бидејќи покажува колкав дел од млекото влегува во формалниот систем на откуп, преработка и пазар.

Директната продажба расте како канал

Во 2016 година директната продажба изнесувала околу 22 милиони литри, односно 4,7% од вкупното производство. Во 2025 година директната продажба достигнува околу 29 милиони литри, или 8,8% од производството.

Ова покажува дека дел од производителите сè повеќе се ориентираат кон продажба директно од фарма, на пазар, на познати купувачи или преку локални канали.

Зошто производството падна толку многу?

Бројките сами по себе не ја кажуваат целата приказна, но јасно покажуваат дека секторот има сериозни структурни проблеми.

1. Намалување на бројот на активни фарми

Многу мали фарми во последните години се откажуваат од производство поради високи трошоци, ниска откупна цена, недостиг на работна сила и тешка секојдневна работа.

2. Скапа сточна храна

Млекото директно зависи од храната. Кога житата, сеното, силажата и концентратите поскапуваат, производството станува сè потешко одржливо.

3. Недостиг на млади сточари

Млекопроизводството бара секојдневна работа, без слободни денови. Ако нема млади луѓе што ќе ја продолжат фармата, производството постепено се гаси.

4. Слаба модернизација

Фармите без молзни системи, ладилници, добра исхрана, добра генетика и хигиенски услови тешко можат да бидат конкурентни.

5. Регионални разлики

Некои региони успеваат да го задржат или зголемат производството, додека други бележат сериозен пад. Тоа покажува дека локалните услови, инфраструктурата, откупот и организацијата имаат големо значење.

Што треба да се направи за закрепнување на секторот?

• Поддршка за модерни фарми со молзни системи, ладилници и автоматизација.
• Подобра организација на откупот, особено во руралните и планинските подрачја.
• Поттик за млади сточари кои сакаат да продолжат семејна фарма.
• Контрола на квалитет и фер однос меѓу фармерите и млекарниците.
• Поддршка за домашна преработка на сирење, кашкавал, јогурт и традиционални производи.
• Инвестиции преку ИПАРД и национални мерки за сточарска опрема и подобри услови.

Што значи ова за потрошувачите?

Падот на домашното производство не е проблем само за фармерите. Тоа е проблем и за потрошувачите. Ако домашното млеко се намалува, пазарот станува повеќе зависен од увоз, од индустриски суровини и од нестабилни цени.

Домашното млеко значи локална храна, домашна економија, работни места во селата и зачувување на традиционалното сточарство.

Најчести прашања