Производството на тутун е приказна во која Македонија не само што ги надминува соседите, туку ги надминува сите заедно. Според официјалните податоци на FAOSTAT за 2024 година, Македонија произведе 24.116 тони тутун — повеќе отколку Србија, Грција, Бугарија и Албанија собрани на едно место.

Збирот на четирите соседи изнесува 22.456 тони. Значи, една земја од под два милиони жители надминува четири други држави заедно во производството на тутун. Малку каде на Балканот една култура е толку јасно врзана за еден народ.

Производство на тутун на Балканот (2024)

Извор: FAOSTAT – Production Crops and Livestock (2024). Вредностите „по жител” се приближни, пресметани според проценето население.

По глава на жител, разликата станува огромна. Македонија произведува околу 13 килограми тутун по жител, додека сите останати земји во регионот се движат под 1,5 килограм. Ниту една не ѝ се доближува ниту оддалеку.

Повеќе од сите соседи заедно

Ова е реткост во земјоделската статистика — една мала земја да надмине четири поголеми држави собрани заедно во една култура. Грција, која има повеќе од пет пати поголемо население, произведе околу двојно помалку тутун од Македонија.

Помалку површини, а производството останува стабилно

Интересно е што ваквата доминација се одржува и покрај тоа што површините под тутун полека се намалуваат. Во 2015 година тутун се одгледувал на околу 16.100 хектари, а во 2024 година таа бројка се спушти на околу 14.900 хектари — намалување од близу 8%.

И покрај помалку земја, производството на тутун остана речиси непроменето, најчесто меѓу 24.000 и 26.000 тони годишно. Причината е повисокиот принос по хектар, кој се искачи од околу 1.503 на 1.622 kg/ha.

Прилепскиот ориентален тутун — македонскиот бренд

Тајната на македонскиот успех не е само во количините, туку и во видот на тутунот. Македонија е позната по ориенталниот, ароматичен тутун — сорти како прилеп, јака и басма — кои се барани на светските пазари поради специфичната арома и квалитет.

Токму овој ситнолисен ориентален тутун ѝ дава на Македонија препознатливост што големите производители на друг вид тутун не можат да ја заменат. Затоа македонскиот тутун со децении наоѓа пат до странските фабрики за цигари.

Што значат бројките за производителот?

Првата порака е дека Македонија има реален, светски признат бренд во тутунот и таа предност вреди да се чува. Втората е дека иднината најверојатно лежи во квалитетот, а не во површините — повисок принос, подобра класа и посилна преговарачка позиција при откупот.

За илјадниците семејства што живеат од тутун, ова е и потсетник дека нивниот труд става една мала земја на самиот врв на регионот. Прашањето за иднината е дали ќе успееме да ги задржиме младите во оваа тешка, но традиционална дејност.