Производството на зелка е уште една култура каде Македонија држи прво место во регионот. Според официјалните податоци на FAOSTAT за 2024 година, кај нас се произведени 163.306 тони зелка — повеќе од Србија, Албанија, Грција и Бугарија.

Но најинтересниот дел од оваа приказна не е количината, туку начинот на кој е постигната. Македонија ја надминува Србија иако обработува околу 30% помала површина под зелка.

Производство на зелка на Балканот (2024)

Извор: FAOSTAT – Production Crops and Livestock (2024). Вредностите „по жител” се приближни, пресметани според проценето население.

Помала нива, поголем род од Србија

Србија под зелка има околу 6.983 хектари, а Македонија само 4.838 хектари. И покрај тоа, кај нас е произведено за над 22.000 тони повеќе.

Причината е во приносот. Македонскиот производител вади околу 33.755 килограми зелка од хектар, додека во Србија тој број е 20.104 килограми. Тоа значи дека од иста површина кај нас се добива речиси една и пол пати повеќе зелка.

По глава на жител — четири пати повеќе од Србија

Кога бројките ќе се погледнат според бројот на жители, доминацијата е уште поизразена. Македонија произведува околу 89 килограми зелка по жител, што е речиси четирипати повеќе од Србија (21 kg) и над 26 пати повеќе од Грција (3,4 kg).

Ова покажува дека зелката кај нас не е споредна култура, туку сериозна ставка во домашното градинарство, со количини што далеку ја надминуваат домашната потрошувачка.

Единствено Албанија има малку повисок принос

Во целиот регион, само Албанија бележи малку повисок принос од Македонија — околу 34.571 kg/ha наспроти нашите 33.755. Но, разликата е мала, а вкупното албанско производство е повеќе од двојно помало од македонското.

Тоа значи дека Македонија ја комбинира и високата продуктивност и обемот, што е ретка комбинација во регионот.

2024 година донесе враќање нагоре

Гледано низ деценијата, производството на зелка кај нас бележи пад. Во 2015 година биле произведени 193.796 тони, што значи дека 2024 година е за околу 16% послаба.

Сепак, последната година носи јасно закрепнување. Во 2023 година производството падна на само 136.232 тони, а веќе следната се искачи на 163.306 тони — раст од околу 20% за една година. Приносот во 2024 достигна највисоко ниво во целата деценија.

Што значат бројките за производителот?

Прво, зелката е култура каде Македонија има вистинска конкурентска предност, потврдена со официјални податоци. Тоа е добра основа за преговори при откуп и за настап на странските пазари.

Второ, растот повеќе не доаѓа од проширување на површините, туку од принос. Тоа значи дека вложувањето во квалитетен расад, наводнување, исхрана на растенијата и заштита од болести и штетници се исплати повеќе отколку земање нова земја под наем.

И трето — со количини што ја надминуваат домашната потрошувачка, клучното прашање останува пласманот. Стабилен откуп и извоз се она што ќе одлучи дали оваа предност ќе се задржи и во следните години.