Земјоделството во Грција низ последната деценија поминува низ една од најголемите трансформации во регионот. Официјалните податоци на FAOSTAT за периодот од 2015 до 2024 година покажуваат нешто што на прв поглед изгледа контрадикторно: додека едни гранки се распаѓаат, други растат со голема брзина.

За разлика од Албанија, која едноставно произведува сè повеќе, Грција оди по друг пат. Таа свесно се повлекува од култури со ниска вредност и се преселува во оние што носат поголема заработка по хектар.

Зеленчукот во Грција е преполовен

Најдраматичниот податок се однесува на зеленчукот. Вкупното производство падна од 2.805.173 тони во 2015 година на 1.547.610 тони во 2024 година — намалување од близу 45%.

Но вистинската приказна е во површините. Насадите под зеленчук се намалени од 92.467 на само 39.310 хектари, што е пад од околу 57%. Значи, Грција не изгуби принос — таа буквално напушти повеќе од половина од своите градинарски површини.

Извор: FAOSTAT – Production Crops and Livestock (2015–2024).

Падот е особено остар кај одделни култури. Зелката е намалена од 89.606 на 35.450 тони, карфиолот и брокулата од 78.000 на 31.100, а зелената салата од 84.369 на 46.770 тони.

Каде отиде грчкото земјоделство?

Одговорот е јасен кога ќе се погледне овошјето. Вкупното производство на овошје во Грција порасна од 3.989.818 на 4.589.850 тони, а неколку култури бележат вистинска експанзија.

Извор: FAOSTAT – Production Crops and Livestock (2015–2024).

Кивито е најголемата грчка успешна приказна

Ниту една култура не ја илустрира грчката стратегија подобро од кивито. Производството е повеќе од удвоено, а површините се зголемени од 7.563 на 14.700 хектари.

Растот тука е двоен — и повеќе засадени хектари, и повисок принос, кој се искачи од околу 19.771 на 23.288 kg/ha. Со ваквите количини Грција влезе меѓу најголемите производители на киви во светот, култура што пред триесетина години речиси и не постоела во земјата.

Фета империјата: овчото млеко како стратегија

Најсилниот адут на грчкото сточарство е овчото млеко. Производството порасна од 846.819 на 945.820 тони, што е раст од близу 12% во период кога речиси цел Балкан бележи пад во сточарството.

Она што го прави ова достигнување уште поимпресивно е дека бројот на овци всушност е намален — од 8.746.260 на 7.774.200 грла. Значи, Грција произведува повеќе млеко од помалку овци.

Кај козите, сепак, приказната е поинаква. Бројот е намален од 4.128.036 на 2.576.800 грла, а козјото млеко падна од 432.546 на 337.830 тони.

Што исчезна од грчките полиња?

Покрај зеленчукот, неколку класични култури практично се повлекоа.

• Тутун: од 37.031 на 10.210 тони, пад од 72%. Овде Македонија денес произведува повеќе од двојно од Грција.
• Пченка: од 1.716.520 на 960.030 тони, пад од 44%.
• Овес: од 216.336 на 82.310 тони.
• Шеќерна репка: практично изчезна — од 353.080 тони на само 1.530 тони, што значи затворање на цела една индустриска гранка.

Ова се култури со ниска цена по килограм, високи трошоци за механизација и силна конкуренција од поголеми производители во Европа и светот.

Маслинките остануваат столб

Маслинарството останува најголемата грчка земјоделска гранка по обем. Површините се движат околу 820.000 до 960.000 хектари, а производството варира силно од година во година — од околу 2,5 милиони тони во послаба, до над 3,2 милиони тони во добра година.

Ваквите осцилации се природни за маслинката, која има изразена алтернативна родност. Сепак, обемот покажува дека Грција не ја напушта оваа традиционална култура — таа е дел од истата логика на производи со висока вредност и заштитено потекло.

Што може да научи македонскиот земјоделец?

Прво, повлекувањето од некои култури не е секогаш пораз. Грција свесно излезе од евтини градинарски култури каде не можеше да биде конкурентна, и ги пренасочи ресурсите таму каде има предност.

Второ, вредноста по хектар е поважна од тоните. Еден хектар киви, цреши или јагоди носи повеќе од неколку хектари зелка или салата. Ова е директно применливо и кај нас.

Трето, брендот носи пари. Фетата и грчкото маслиново масло не се само производи, туку заштитени имиња со препознатлива вредност на светскиот пазар. Македонија има слични можности со тутунот, пиперката и ајварот, но брендирањето останува слаба точка.

И четврто, помалку грла не мора да значи помалку млеко. Грција докажа дека со подобра селекција и исхрана може да се произведе повеќе од помал број животни — што е поука за нашето сточарство, каде и бројот и производството паѓаат истовремено.