Земјоделските субвенции во Македонија за 2026 година се распоредени низ програми во вкупна вредност од близу 7 милијарди денари, а со ребалансот на буџетот таа бројка расте на околу 8,7 милијарди. Но во самата програма стои една ставка што малку кој ја коментира: 2,63 милијарди денари, односно 43 отсто од главната програма, се наменети за плаќање заостанати обврски од претходни години. Оваа анализа ги става сите износи на маса — и оние што се даваат, и оние што сè уште се должат.

Како е направена оваа анализа

Сите бројки во текстот се преземени од официјални акти објавени во „Службен весник на Република Северна Македонија“:

• Програма за финансиска поддршка во земјоделството за 2026 година и Уредба за поблиските критериуми за директни плаќања, корисниците на средствата, максималните износи и начинот на директните плаќања за 2026 година — „Службен весник“ бр. 27 од 11 февруари 2026 година;
• Програма за спроведување на интервентен фонд за земјоделството за 2026 година — донесена на седница на Владата на 10 февруари 2026 година;
• Програма за финансиска поддршка на руралниот развој за 2026 година — „Службен весник“ бр. 30 од 13 февруари 2026 година, изменета со Програма објавена во бр. 64 од 26 март 2026 година;
• Буџет на Република Северна Македонија за 2026 година — „Службен весник“ бр. 253/25, раздел 14004.

Каде што одредена мерка не постои во официјалните акти, тоа е експлицитно наведено. Пресметките во евра се ориентациони, по однос од околу 61,5 денари за едно евро.

ДЕЛ 1 — Како е поставен системот и колку пари има во него

Кој одлучува, кој исплаќа

Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство ја подготвува програмата, која ја усвојува Владата. Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој (АФПЗРР) е платежна агенција — прима барања, врши административни проверки и контроли на терен и исплаќа.

Сите административни проверки се темелат на податоци од Единствениот регистар на земјоделски стопанства, а површините се вкрстуваат со Системот за идентификација на земјишни парцели (СИЗП). За добитокот меродавен е Регистарот за идентификација и регистрација на домашни животни, за пчелите Регистарот на одгледувалишта на пчели во Агенцијата за храна и ветеринарство, а за тутунот електронскиот систем ИСЕТ.

Вкупната сметка за 2026 година

На ова се надоврзува ребалансот на Буџетот за 2026 година. Според најавата на Министерството за финансии, со ребалансот се обезбедуваат 1,4 милијарди денари повеќе за земјоделските субвенции, односно вкупно 8,7 милијарди денари.

Каде реално одат парите — ставката што сè менува

Ако се погледне структурата на главната програма, сликата станува значително помалку розова:

Со други зборови: од 6,06 милијарди денари во главната програма, за производството во тековната 2026 година се наменети 2,87 милијарди денари — нешто под половина.

Кон ова треба да се додадат уште 110 милиони денари од Интервентниот фонд, исто така наменети за неизмирени обврски од 2022, 2023, 2024 и 2025 година. Заедно, 2,74 милијарди денари од програмите за 2026 година одат наназад — за долгови кон земјоделци што работеле во претходни години.

Состојбата во јули 2026 година

Истовремено, исплатите по програмата за 2025 година се одолжуваат. Во јуни 2026 година сточарите од Пелагонија најавија протест во Битола со блокада на подрачната единица на Министерството, наведувајќи дека премијата за предадено млеко не е исплатена од јуни/јули 2025 година наваму — период од дванаесет месеци — и дека субвенциите по грло говедо за 2025 година остануваат неисплатени.

Според најавите од Министерството за финансии, со ребалансот се обезбедуваат средства за исплата на субвенциите за млеко, обележани говеда, пченица, останатите житни култури и поледелските култури. Дополнетиот ребаланс, усвоен на владина седница во втората половина на јули 2026 година, вклучува и амандман со дополнителни средства за жените што вршат земјоделска дејност.

ДЕЛ 2 — Поледелски култури: колку носи хектарот

Македонскиот систем е силно диференциран по култура, за разлика од новиот модел во Албанија каде сите култури добиваат ист износ по хектар. Кај нас разликата меѓу најниската и највисоката стапка е седумкратна, а тоа е свесен инструмент за насочување на структурата на производството.

Без сертифицирано семе

Кај оризот постои посебен услов: при поднесување на барањето производителот мора да достави изјава дека засеаните сорти не се од сортата „чистач“ (clear fields).

Со сертифицирано семе

Разликата од 7.000 денари по хектар кај јачменот и пченката е реален економски стимул за користење сертифициран семенски материјал. Кај пченицата таа разлика е уште поизразена. Ова е една од најдобро осмислените компоненти на македонскиот систем — поддршката не се дава само за да се сее, туку за да се сее квалитетно.

ДЕЛ 3 — Овошје и лозје по хектар

Лозарството и производството на јаболка се на врвот на скалата — 42.000 денари по хектар е највисокото плаќање по површина во целиот систем, ако се изземат загреаните оранжерии. Тоа ја одразува работната интензивност на овие насади, но и стратешката позиција на виното и јаболката во македонскиот извоз.

Ситните и нетрадиционалните култури — аронија, гоџи бери, шип, актинидија — се групирани на дното со 12.000 денари. Тоа е дискутабилно решение: токму тие култури бараат најголема почетна инвестиција по хектар и најдолго чекаат до прв род.

ДЕЛ 4 — Градинарство и заштитен простор

Овде се крие една од најголемите структурни одлуки во програмата. Разликата меѓу доматот на отворено (30.000 денари) и доматот во загреан заштитен простор (120.000 денари) е четирикратна. Државата недвосмислено ја наградува интензивноста и контролираното производство.

Таванот од 2,5 милиони денари кај контролираните услови значи дека максималната субвенционирана површина е околу 20,8 хектари загреан заштитен простор по корисник.

ДЕЛ 5 — Сточарство: по грло и по литар

Плаќања по грло

Бројната состојба на говеда, овци и кози се утврдува од Регистарот за идентификација и регистрација на домашни животни на денот на поднесување на барањето. Кај матариците состојбата се утврдува врз основа на потврди издадени од регистрирани ветеринарни друштва.

Премија за млеко

Премијата се исплаќа врз основа на податоци за откупени количини сурово млеко што регистрираните откупувачи ги доставуваат до Агенцијата, за периодот од јануари до декември 2026 година. Тоа значи дека млекото мора да биде предадено во регистриран откупен или преработувачки капацитет — млекото продадено директно или преработено дома не влегува во пресметката.

Пчеларство

Разликата меѓу обичното пчелно семејство (600 денари) и семејството во селекциска програма за матици (2.000 денари) е повеќе од тројна. Тоа е директен поттик за развој на домашно производство на квалитетни матици — сегмент во кој Македонија има реален потенцијал.

ДЕЛ 6 — Тутун, предадено производство и заклани грла

Тутун по класа

Исплатата се врши според податоци за договорени и откупени количини необработен тутун од реколтата 2025 година, внесени во ИСЕТ од страна на правни лица регистрирани во Регистарот на откупувачи на тутун, најдоцна до 31 март 2026 година. Тутунот е единствената култура каде поддршката е директно врзана за класата, односно за квалитетот — разликата меѓу првата и третата класа е 20 денари по килограм.

Предадено производство за преработка

Заклани и предадени грла

Периодите за кои се земаат податоците се однапред определени: за говедата од мај 2025 до април 2026 година, за бројлерите и несилките од 1 октомври 2025 до 30 септември 2026 година, а кланичните капацитети ги доставуваат податоците до 31 јануари 2027 година.

ДЕЛ 7 — Влезни елементи: саден материјал, расад, осеменување

Двојниот износ за женско теле добиено со сексиран семен материјал е паметна мерка — таа директно го поттикнува обновувањето на млечното стадо, што е клучно во услови кога бројот на грла во земјата опаѓа.

ДЕЛ 8 — „Зелена нафта“: 520 милиони денари

Мерката 10 е втората по големина позиција во програмата за 2026 година по заостанатите обврски. Помошта изнесува 100% од трошоците за набавка на дизел гориво за земјоделска механизација, но не повеќе од 100.000 денари по земјоделско стопанство.

Клучен детаљ што многумина го промашуваат: правото се утврдува врз основа на површините пријавени во барањата за финансиска поддршка во 2025 година, а не според тековните пријави. Кој не аплицирал лани, во 2026 година нема основа за пресметка.

За стопанствата со површина од 0,1 до 1 хектар постои заштитна одредба: ако пресметаната помош е помала од 500 денари, се исплаќаат 500 денари по стопанство. За набавката на дизел горивото Агенцијата спроведува постапка за доделување договор за јавна набавка.

ДЕЛ 9 — Помалите мерки: колку се навистина мали

Мерката 6 се однесува на стопанствата чија одобрена основна поддршка не надминува 30.000 денари — тие добиваат дополнителни 10 отсто. Со вкупен фонд од еден милион денари, таа може да покрие максимум околу 333 стопанства со полниот бонус од 3.000 денари. За земја со десетици илјади мали стопанства, тоа е симболичен гест, не политика.

Мерката 7 за осигурување е уште поилустративна. Максималниот износ по стопанство е 150.000 денари, а вкупниот фонд е еден милион денари — што математички значи дека полниот износ можат да го добијат најмногу шест стопанства во целата држава. Помошта се доделува за полиси склучени од 1 август 2025 до 31 јули 2026 година.

Мерка 8 — матично книговодство и тестирања

ДЕЛ 10 — Автохтони раси: скриениот бисер на програмата

Поддршката за автохтоните раси се спроведува преку мерката 214 од Програмата за рурален развој, а критериумите и износите се утврдени во Уредбата за директни плаќања. Ова е дел од програмата што најмалку се коментира, а содржи и највисоко плаќање по грло во целиот систем.

Дека грло домашен бивол носи 12.000 денари — повеќе од која било друга категорија добиток во програмата, вклучувајќи ги и високопродуктивните млечни крави — е политичка одлука за спасување раса на работ на исчезнување. Истото важи за 7.000 денари по грло каракачанска или шарпланинска праменка.

Роковите за овие подмерки се до 31 октомври 2026 година, што е подоцна од главните рокови и дава дополнително време за средување на документацијата кај признатите организации.

ДЕЛ 11 — Рурален развој 2026: 650 милиони денари

Програмата за финансиска поддршка на руралниот развој за 2026 година е одвоена од директните плаќања и е насочена кон инвестиции. Средствата се обезбедени преку две буџетски ставки — 300 милиони денари како разни трансфери и 350 милиони денари како капитални субвенции. Според првичната програма, 423.346.596 денари се распоредени по конкретни мерки, 226.533.404 денари се за мерки за државна помош, а уште 120.000 денари за утврдување производна цена на винско грозје согласно Законот за виното. Заедно — точно 650 милиони.

Мерка 131 — задругите се приоритет

Со 100 милиони денари, ова е најголемата мерка во руралниот развој. Поддршката по корисник изнесува до 15.000.000 денари, со различен процент во зависност од намената: до 100% за воспоставување на задруга, до 60% за бруто-плата на вработен и до 90% за инвестиции во физички капацитети. Од вкупниот износ, 98 милиони денари се наменети за капитални инвестиции во физичкиот потенцијал на задругите.

Мерка 112 — млади земјоделци

• Возраст на корисникот: од 18 до 40 години
• Наменето за лица што за првпат започнуваат земјоделска дејност, преку преземање постоечко или основање ново стопанство
• Рок за поднесување барање: најдоцна 18 месеци од запишувањето во Единствениот регистар на земјоделски стопанства
• Начин на исплата: аванс до 40% од одобрениот износ, остатокот по реализација
• Ограничување: не можат да аплицираат корисници на ИПАРД за ист тип инвестиција, ниту оние што веќе користеле оваа мерка

Мерка 115 — жени во земјоделски домаќинства

Единствената мерка експлицитно наменета за жени: 11 милиони денари вкупно, до 360.000 денари по корисник, за инвестиции во опрема за преработка и доработка на примарни земјоделски производи. Условот е женскиот член да е запишан во Единствениот регистар на земјоделски стопанства, а по реализацијата дејноста да се евидентира во Агенцијата за храна и ветеринарство доколку станува збор за преработка.

Со дополнетиот ребаланс на Буџетот за 2026 година, усвоен во јули, обезбедени се и дополнителни средства за жените што вршат земјоделска дејност.

Мерка 121 — модернизација

Мерката со најширок опфат на прифатливи инвестиции: педигрирани јуници, овци, кози и свињи; подигнување нови лозови и овошни насади и насади со медоносна флора; пчелни матици, роеви и опрема за пчеларство вклучувајќи електрични огради; трактори, комбајни и приклучна механизација; системи за наводнување капка по капка и бунари; заштитни мрежи и фолии, машини за разбивање мраз и системи против замрзнување; опрема за навигација и „смарт“ земјоделство; опрема за производство на храна од мал обем; опрема за производство на вино, алкохолни пијалоци и пиво од мал обем; силоси и обновливи извори на енергија за сопствена потрошувачка на фармата.

Мерка 213 — традиционално сточарство на висински пасишта

Бројот на вработени за кои се пресметува поддршката се утврдува по однос: 1 вработен на 150 овци, 1 вработен на 100 кози или 1 вработен на 50 говеда, со максимална поддршка до 620.000 денари годишна нето-плата по вработено лице. Ова е една од ретките мерки во регионот што директно ја плаќа работната сила во екстензивното сточарство.

Мерка 126 — реструктуирање

Наменета за семејни стопанства чиј носител е до 50 години, кои одгледуваат од 101 до 300 грла овци или од 5 до 10 грла крави. Поддршката покрива до 70% од прифатливите трошоци за земјиште, животни, објекти и механизација, преку деловен план до три години, со барање капацитетите да пораснат за најмалку 50% до крајот на инвестицијата.

Мерки за државна помош

За GLOBALG.A.P. сертификација производителите на овошје и зеленчук можат да добијат надомест до 50% од трошоците, но не повеќе од 100.000 денари по корисник, со рок до 31 октомври 2026 година. Потребни се важечки сертификат, договор со сертификациско тело и финансиска документација.

ДЕЛ 12 — ИПАРД III: тука сме силни

ИПАРД Програмата 2021–2027 за Македонија е одобрена со одлука на Европската комисија од 9 март 2022 година. Финансиската поддршка е составена од 75% средства од Европската Унија и 25% средства од националниот буџет, а грантовите покриваат од 60 до 70 отсто од вредноста на инвестицијата, во зависност од мерката и профилот на корисникот.

Мерките во ИПАРД III

• Мерка 1 — Инвестиции во физички средства на земјоделските стопанства
• Мерка 3 — Инвестиции во физички средства за преработка и маркетинг на земјоделски и рибни производи
• Мерка 4 — Агроеколошко-климатски мерки и мерки за органско производство
• Мерка 7 — Диверзификација на фарми и развој на бизниси во руралните средини
• Плус мерки за рурална јавна инфраструктура, техничка помош, советодавни услуги и локален развој

Максималната поддршка по корисник кај мерката за преработка достигнува 3.000.000 евра во денарска противвредност за целиот период на спроведување на програмата, а за поединечен проект до 1.500.000 евра. За новоосновани правни лица што немаат поднесено годишен даночен извештај, максимумот е 100.000 евра.

Аплицирањето за ИПАРД се врши по јавни повици на АФПЗРР. Барањето заедно со целокупната документација се доставува во затворен плик со назнака „НЕ ОТВАРАЈ“ и бројот на јавниот повик во горниот лев агол, по препорачана пошта или лично во писарницата на Агенцијата на улица „3-та Македонска бригада“ бр. 20 во Скопје.

ДЕЛ 13 — Тавани, контроли и пребивање на долгови

Максимални износи

Вкупниот максимален износ на директни плаќања по корисник не може да биде поголем од:

• 30.000.000 денари збирно за подмерките поврзани со површини, тутун, предадено производство и влезни елементи;
• 30.000.000 денари збирно за подмерките поврзани со добиток, млеко, пчеларство, заклани грла и живина.

Тоа значи дека едно стопанство теоретски може да добие до 60 милиони денари годишно, односно околу 975.000 евра.

Вкрстена сообразност

Корисници на директни плаќања се само земјоделските стопанства што ги исполнуваат барањата согласно Правилникот за листа на посебни минимални услови за добра земјоделска пракса и заштита на животната средина. Во случај на несообразност, следуваат намалувања или целосно исклучување, согласно посебен правилник.

Контрола на терен

Контролите се вршат на земјишните парцели наведени во барањето на кои барателот декларирал производство, преку СИЗП. Агенцијата обезбедува и сателитски снимки наменети за контролите на терен, финансирани од мерката 11.

Пребивање на неплатени обврски

Ова е одредба што многу земјоделци ја откриваат дури кога ќе им се намали исплатата. Ако барателот има неподмирени обврски кон Агенцијата, Министерството, Јавното претпријатие за стопанисување со пасишта или водостопанските претпријатија, тие обврски се пребиваат со одобрената поддршка — по претходна согласност дадена со нотарски заверена изјава, во рок од 20 дена. Ако согласноста не се достави, поддршката воопшто не се исплаќа.

Редоследот на подмирување е строго утврден:

1. неподмирени обврски по решенија за поврат на средства од претходни години;
2. неплатена закупнина за државно земјоделско земјиште;
3. неплатен воден надоместок;
4. неплатен надоместок за користење државни пасишта.

Забрана за двојно обесштетување

Ако барателот поднел барање за обесштетување поради природна непогода согласно Законот за заштита и спасување, во таа година не може да биде корисник по подмерките 1.2 и 1.3 од основната поддршка на доходот, ниту по подмерките 3.1 (тутун) и 3.2 (откупени овошни и градинарски култури). Уредбата ги наведува овие подмерки по број, па пред аплицирање проверете во кои подмерки точно спаѓа вашето производство. Податоците за поднесени барања за обесштетување ги обезбедуваат единиците на локална самоуправа.

ДЕЛ 14 — Рокови за 2026 година

Обрнете внимание и на редот за исплата: законски, парите за 2026 година може да пристигнат дури до 30 јуни 2027 година. Тоа не е пропуст, тоа е предвидено во самата програма — и е една од причините зошто доцнењето станало норма, а не исклучок.

ДЕЛ 15 — Колку реално добива една фарма

Сите пресметки се направени по важечките стапки од Уредбата за 2026 година, со додадена „зелена нафта“ каде што следува. Износите се пред евентуални намалувања поради вкрстена сообразност или пребивање на долгови.

ДЕЛ 16 — Анализа: што работи, а што не

Силните страни на македонскиот модел

1. Диференцијација по култура. Разликата меѓу 6.000 денари за јачмен без сертифицирано семе и 120.000 денари за загреан пластеник е политика, не случајност. Државата има инструмент со кој може да ја насочи структурата на производството кон повисока додадена вредност.
2. Награда за квалитет. Сертифицирано семе, класи на тутун, сексиран семен материјал, селекција на пчелни матици, матично книговодство — програмата на повеќе места ја плаќа разликата меѓу „произведено“ и „произведено добро“.
3. Премија по литар млеко. Мерка што ја врзува поддршката за реален производ и за формален откуп. Голем дел од регионот ја нема.
4. Функционален ИПАРД. Македонија има отворен пристап до европски инвестициски фондови со кофинансирање 75:25 и грантови до 3 милиони евра по корисник. Тоа е предност што соседна Албанија ја нема веќе три години.
5. Автохтони раси. Систематска, добро дизајнирана заштита со реални износи, сè до овчарските кучиња.
6. Мерка 213 за висински пасишта. Плаќање врзано за работна сила во екстензивното сточарство е ретка и вредна мерка во регионот.

Слабостите

1. 43 отсто од програмата оди за долгови. Ова е најсериозниот проблем. Системот е фискално заглавен во режим на постојано покривање на минатото, што ја уништува предвидливоста.
2. Доцнење како систем, не како инцидент. Премија за млеко неисплатена дванаесет месеци, субвенции по грло говедо за 2025 година нерешени во јуни 2026 — тоа не е административен пропуст, туку последица на структурниот јаз.
3. Апликациите за 2026 не се отворени во јули. Рокот од 15 мај е поместен на крајот на септември поради ново софтверско решение. Земјоделецот планира сезона без да знае ниту кога ќе аплицира, ниту кога ќе биде платен.
4. Симболични мерки. Еден милион денари за осигурување на цела држава изложена на суша, град и поплави. Еден милион за анализа на почва. Еден милион за мали стопанства. Пет милиони за саден материјал, расад и вештачко осеменување — за цела држава. Овие мерки постојат во програмата, но немаат мерлива функција на терен.
5. Нема дегресивност. Без намалување за големите стопанства, поддршката по природа се концентрира кај крупните производители, а токму малите семејни фарми се тие што најбрзо исчезнуваат.
6. Слаб поттик за здружување во директните плаќања. Задругите имаат сериозна мерка во руралниот развој (100 милиони денари), но во системот на директни плаќања нема механизам што ги привилегира на начинот на кој тоа го прави албанскиот модел.
7. Нема шема за компензација на ДДВ. Албанија од 2026 година враќа 10 отсто од вредноста на продажбата на секој земјоделец што продал со фактура на регистриран купувач. Кај нас таков механизам не постои.

Кои остануваат надвор од системот

• Стопанствата што не аплицирале во 2025 година — тие немаат основа за пресметка на зелената нафта во 2026.
• Производителите што продаваат неформално — без предавање во регистриран капацитет нема премија за млеко, ниту плаќање по килограм предадено производство.
• Стопанствата со неплатена закупнина за државно земјиште или воден надоместок — ако не дадат нотарски заверена согласност за пребивање, воопшто не добиваат исплата.
• Оние што побарале обесштетување поради природна непогода — таа година губат право на дел од подмерките.

Што би требало да се промени

Три работи, по редослед на важност:

1. Раскинување со циклусот на заостанати обврски. Додека 43 отсто од програмата оди наназад, ниту еден нов дизајн нема да го реши проблемот со довербата. Тоа бара еднократна фискална операција, не годишни закрпи.
2. Врзување на дел од поддршката за формален промет. Албанскиот модел на компензација од 10 отсто врз фактурирана продажба истовремено ги намалува трошоците на производителот и го формализира откупот. Тоа директно го напаѓа проблемот со сивиот пазар, кој кај нас е најизразен токму кај млекото и зеленчукот.
3. Реални мерки наместо симболични. Еден милион денари за осигурување е ставка што поскоро им штети на статистиките отколку што им помага на земјоделците. Или мерката се финансира сериозно, или чесно се вади од програмата.

Завршна табела: сите мерки за 2026 година

Најчесто поставувани прашања

Извори

• Програма за финансиска поддршка во земјоделството за 2026 година — Влада на Република Северна Македонија, „Службен весник на РСМ“ бр. 27 од 11.02.2026. Статус: активна.
• Уредба за поблиските критериуми за директни плаќања, корисниците на средствата, максималните износи и начинот на директните плаќања за 2026 година — „Службен весник на РСМ“ бр. 27 од 11.02.2026. Статус: активна.
• Програма за спроведување на интервентен фонд за земјоделството за 2026 година — донесена на седница на Владата на 10.02.2026. Статус: активна, исплата до 25.12.2026.
• Програма за финансиска поддршка на руралниот развој за 2026 година — „Службен весник на РСМ“ бр. 30 од 13.02.2026, изменета со Програма објавена во бр. 64 од 26.03.2026. Статус: активна.
• Буџет на Република Северна Македонија за 2026 година — „Службен весник на РСМ“ бр. 253/25, раздел 14004, Програма 2, Потпрограма 20, ставка 464.
• Закон за земјоделство и рурален развој и Закон за зоотехника — основна правна рамка на мерките.
• ИПАРД Програма 2021–2027 — одобрена со одлука на Европската комисија DEC C(2022)1538 од 09.03.2022, објавена на 28.03.2022. ipard.gov.mk
• Агенција за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој — јавни повици и упатства. ipardpa.gov.mk
• Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство — програми и соопштенија. mzsv.gov.mk
• Изјава на заменик-министерот Албрим Хоџа во Собранието, 15.07.2026 — продолжување на рокот за аплицирање и почеток на исплатите по ребалансот.
• Соопштение на Министерството за финансии за ребалансот на Буџетот за 2026 — дополнителни 1,4 милијарди денари за земјоделски субвенции.

Сите официјални документи и објави се проверени на 23 јули 2026 година.