Картел во трговијата со храна: четири маркети казнети со по 50.000 евра поради договарање на цени
Комисијата за заштита на конкуренцијата утврди дека на состанок одржан на 5 февруари 2025 четири трговски синџири и Сојузот на стопански комори постигнале забранет договор за неприфаќање на нови ценовници од добавувачите
Четири трговски друштва кои оперираат на пазарот на трговија на мало со прехранбени производи, заедно со Сојузот на стопански комори на Македонија, биле казнети со значителни парични глоби поради учество во забранет договор — картел. Одлуката е донесена од Комисијата за заштита на конкуренцијата и директно се однесува на начинот на кој трговските синџири разговарале за цените на прехранбените производи во земјата.
Што точно се случило на 5 февруари 2025?
На состанок одржан на 5 февруари 2025 година, учесниците — четири трговски друштва активни во малопродажбата на прехранбени производи и Сојузот на стопански комори на Македонија во улога на координатор — постигнале усогласен став за неприфаќање нови или зголемени ценовници од добавувачите.
Иако површно звучи дека станува збор за заштита на трговците од скапи добавувачи, правната суштина е сосема поинаква. Со ваквото усогласување, учесниците ја замениле состојбата на независно пазарно однесување со состојба на практична координација — а тоа е директна повреда на Законот за заштита на конкуренцијата.
Зошто е ова проблем за потрошувачите и добавувачите?
На прв поглед, одлуката на трговците да не прифаќаат нови ценовници може да изгледа корисна за потрошувачите — помали цени на полиците. Но реалноста е посложена.
Кога четири поголеми трговски синџири се усогласуваат во своите одговори кон добавувачите, тоа не е обична деловна одлука — тоа е колективна моќ на пазарот. Малите и средни добавувачи, вклучувајќи македонски земјоделци и производители на храна, се нашле во ситуација каде сите поголеми купувачи истовремено одбиле да ги прифатат нивните новите цени, усогласено и координирано.
- Домашниот производител на храна не можел да го пренесе растот на трошоците (ѓубрива, енергенси, работна сила)
- Трговците добиле нечесна преговарачка позиција преку координирање
- Пазарот на набавка е нарушен — добавувачот немал реална алтернатива
- Потрошувачот на краток рок можел да профитира, но на долг рок вакви практики го слабеат домашното производство
Улогата на Сојузот на стопански комори — координатор на картелот
Посебно значаен аспект на случајот е улогата на Сојузот на стопански комори кој бил утврден како координатор на забраненото усогласување. Стопанските комори по дефиниција се здруженија на деловни субјекти, но нивната функција не може да вклучува координирање на ценовни политики меѓу конкурентите.
Токму поради оваа улога, Комората добила нешто помала глоба (1.143.000 денари, приближно 18.550 евра) во споредба со трговските субјекти (по 3.075.000 денари, приближно 50.000 евра), но нејзиното учество е изречно утврдено и санкционирано.
Поука за целиот прехранбен сектор
Решението на Комисијата за заштита на конкуренцијата испраќа јасна порака: координираното однесување меѓу конкурентите е забрането, без разлика на формата — дали станува збор за договор за цени нагоре или усогласено одбивање на ценовници надолу.
Ова е важна одлука не само за трговцитите на мало, туку и за целиот прехранбен синџир во Македонија — вклучувајќи производители, преработувачи и земјоделци кои го снабдуваат малопродажниот пазар.
