Грција годишно исплаќа на своите земјоделци околу два милијарди евра. Просечниот грчки земјоделец добива околу 3.400 евра само од директни плаќања — повеќе отколку што вкупно добива една просечна фарма во Македонија од сите мерки заедно. Но зад тие бројки стои и најголемиот скандал со субвенции во историјата на земјата, казна од 415 милиони евра, укинување на платежната агенција и стотици илјади земјоделци што во јули 2026 година сè уште чекаат пари од 2025 година.

Како е направена оваа анализа

Основниот извор е Годишниот извештај за спроведување на Стратешкиот план на Заедничката земјоделска политика на Грција 2023–2027 (CCI 2023EL06AFSP001, верзија 2024.2), прифатен од Европската комисија на 1 октомври 2025 година. Тој документ содржи официјални податоци за секое плаќање по интервенција за сметководствената година до 15 октомври 2024 година.

Дополнително се користени објави на Независната управа за јавни приходи (ААДЕ), на ЕЛГА, одлуки на Европската комисија за државна помош и официјални соопштенија на грчкото Министерство за земјоделски развој и храна. Каде што станува збор за податок од медиум, а не од официјален акт, тоа е наведено.

ДЕЛ 1 — Кој ги дели парите во Грција

Системот е поставен на неколку тела, а во 2026 година тој состав се менува од корен.

• Министерство за земјоделски развој и храна — ја креира политиката и ги издава министерските одлуки за секоја мерка.
• ОПЕКЕПЕ — Организацијата за плаќања и контрола на европски помошни средства, досегашната платежна агенција. Се укинува. Нејзините функции се пренесуваат на ААДЕ до втората половина на 2026 година.
• ААДЕ — Независна управа за јавни приходи. Веќе ги презема плаќањата, го води системот ОСДЕ и ги враќа неосновано исплатените средства.
• ЕЛГА — Грчката земјоделска осигурителна организација, задолжена за штети од временски непогоди.
• ОСДЕ (Единствено барање за поддршка) — годишната апликација преку која земјоделецот ги пријавува површините и животните. Без неа нема ниту едно плаќање.

ДЕЛ 2 — Стратешкиот план на ЗЕП 2023–2027: колкав е колачот

Од Столбот I, 67 отсто од вкупниот буџет одат на директни плаќања, а 2 отсто на секторски програми. Тоа значи дека две третини од сите пари се годишна поддршка на доходот, а само околу една третина се повеќегодишни инвестиции.

Просечно годишно, планот става на располагање околу 2,85 милијарди евра. За споредба, целата програма за финансиска поддршка во земјоделството во Македонија за 2026 година, вклучувајќи го и руралниот развој, изнесува околу 113 милиони евра, а по ребалансот околу 141 милион евра само за субвенции. Албанската национална шема за 2026 е околу 52 милиони евра.

ДЕЛ 3 — Столб I: директните плаќања по слоеви

Грчкиот земјоделец не добива една субвенција. Тој добива слоеви што се редат еден врз друг на истиот хектар. Ова е суштинската разлика во однос на македонскиот модел, каде културата определува еден износ, и албанскиот, каде постои едно рамно плаќање по хектар.

Колку тоа е по хектар во пракса

Годишниот извештај ги дава реалните исплати за сметководствената 2024 година. Од нив може да се пресмета просечниот износ по хектар:

Просечен грчки корисник

Во сметководствената 2024 година беа исплатени вкупно 1.802 милиони евра директни плаќања. На крајот на 2024 година, аконтација од 70 отсто на основното плаќање им беше исплатена на 527.000 корисници.

Со проста поделба, тоа значи дека просечниот грчки земјоделец добива околу 3.400 евра годишно само од директни плаќања, без еко-шеми и врзани плаќања што се исплатени одделно, без руралниот развој, без ЕЛГА и без враќањето на акцизата.

ДЕЛ 4 — Еколошките шеми: 25 отсто од парите

Ова е најголемата новина на ЗЕП 2023–2027 и најслабо разбраниот дел. Четвртина од сите директни плаќања — 2,17 милијарди евра — се условени со доброволни еколошки обврски. Земјоделецот сам избира која шема ќе ја примени.

Шемата 31.2 е поучен неуспех. Таа бараше 10 отсто од стопанството да остане под угар и воспоставување појас со цветни растенија за опрашувачи. Според официјалниот извештај, ниту еден производител не ја избра — сите се префрлија на други шеми што им изгледаа поисплатливи. Со втората измена на Стратешкиот план, одобрена на 18 декември 2024 година, условите се разлабавени.

ДЕЛ 5 — Врзани плаќања: кои сектори добиваат посебно

Врзаните плаќања (1,23 милијарди евра за периодот) се задржани за 19 сектори. Реализацијата во 2024 година:

Во годишниот извештај има и признание за администрацијата: кај меката пченица, јачменот и мешунките се појавиле значителни надминувања на предвидените износи по единица, бидејќи била применета методологијата од претходниот програмски период. Само околу половина од оние што побарале основно плаќање за тие култури побарале и врзано плаќање, бидејќи мерката се воведувала за првпат и производителите не биле запознаени со неа. Министерството потоа воведе посебна процедура за определување на годишните износи при прекумерна побарувачка.

Памук — посебна приказна

Памукот има сопствена посебна помош од 919,98 милиони евра за програмскиот период, надвор од буџетот на директните плаќања. Во 2024 година се исплатени 165 милиони евра. Ниту една друга култура во грчкиот систем нема таков третман.

ДЕЛ 6 — Секторски програми: вино, маслиново масло, овошје и мед

Со 220,23 милиони евра, секторските програми се мал, но многу насочен дел од системот. Тие не одат на земјоделецот директно, туку преку организации на производители.

Бројката за номадското пчеларство заслужува внимание: над 1,15 милиони кошници добиле поддршка за преселување во една година. Тоа е ред на големина што целото пчеларство во Македонија не го достигнува ни приближно.

ДЕЛ 7 — Столб II: рурален развој и инвестиции

Според објавената распределба, во Столбот II главните позиции се:

Изедначувачката помош е најмасовната мерка од Столбот II: во 2024 година се исплатени 240,5 милиони евра јавни расходи за 2,4 милиони хектари, односно околу 100 евра по хектар. Грција речиси половина од својата земјоделска површина ја третира како подрачје со природни ограничувања.

Конкретни повици

• Млади земјоделци, започнување дејност: повик од 410 милиони евра, отворен од 29 ноември 2024 до 22 јануари 2025 година, распределен по 13-те региони, со аплицирање исклучиво електронски.
• Рурална патна инфраструктура: повик од 65 милиони евра за општините, ноември 2024 — јануари 2025.
• ЛИДЕР: одобрени 50 локални стратегии со буџет од 236,1 милиони евра.
• Групи и организации на производители: до почетокот на 2025 година финализирани 56 барања со буџет од 13,5 милиони евра.
• Техничка помош: програма од 57,5 милиони евра.

ДЕЛ 8 — Млади земјоделци: три различни канали

Грција ги поддржува младите преку три одделни инструменти, што е поразвиено од македонскиот и албанскиот модел:

1. Дополнителна поддршка на доходот (Столб I) — 140 милиони евра за периодот; во 2024 исплатени 27,3 милиони евра за 390.000 хектари, односно околу 70 евра по хектар дополнително на основната и прераспределителната поддршка.
2. Грант за започнување дејност (Столб II) — 590 милиони евра за периодот, со повик од 410 милиони евра.
3. Приоритет во инвестициските мерки — повисоки стапки на кофинансирање во плановите за подобрување.

Вкупната посветеност кон младите во грчкиот план надминува 730 милиони евра, комбинирано со мерки за образование и советодавни услуги.

ДЕЛ 9 — ЕЛГА: осигурувањето што кај нас го нема

Ова е делот каде разликата со Македонија и Албанија е најдраматична. Грција има задолжително земјоделско осигурување преку ЕЛГА, финансирано со посебна осигурителна придонес што ја плаќаат самите производители.

Како функционира

• Земјоделецот плаќа посебна осигурителна придонес во ЕЛГА, врзана за пријавата во ОСДЕ.
• При штета од временски непогоди, проценувачи на ЕЛГА ја утврдуваат штетата на терен.
• ЕЛГА исплаќа обештетување; за 2025 година беше овозможена аконтација до 80 отсто од проценетата штета, дури и за производители што сè уште должат дел од придонесот.
• Покрај ЕЛГА постојат и Државни финансиски помоши за штети што не се покриени со осигурување.

Реални исплати во 2026 година

Роковите за плаќање на придонесот за 2025 година беа продолжени до 30 јуни 2026 година. За 2026 година, според медиумските извештаи од јули, системот за плаќање на придонесите сè уште не е отворен.

ДЕЛ 10 — Националните пари: што доаѓа надвор од ЗЕП

Ова е делот што најмногу се промашува кога се зборува за грчките субвенции. Покрај европските пари, грчкиот земјоделец добива и значителна национална поддршка.

Враќање на акцизата на земјоделскиот дизел

Системот е целосно дигитален: правото се пресметува автоматски од фактурите пренесени во системите myDATA и eSend на ААДЕ. Земјоделецот ги гледа своите фактури и исплати во апликацијата „Враќање на акциза за земјоделци 2026“ на платформата myBusinessSupport.

Плаќања de minimis до 31 јули 2026 година

Помош за ѓубрива — како е конструирана

Европската комисија на јули 2026 година одобри грчка шема на државна помош од 41 милион евра за производители погодени од зголемените цени на ѓубривата поради кризата на Блискиот Исток. Условите се:

• покриеност: 15 отсто од вкупниот трошок за ѓубрива;
• период на набавка: од 15 март до 31 август 2026 година;
• максимален износ: 50.000 евра по корисник;
• правна основа: Привремена рамка за државна помош за кризата на Блискиот Исток (METSAF), усвоена на 29 април 2026 година и во сила до 31 декември 2026 година.

Тарифа ГАИА за струја

Грција има посебна повластена тарифа за електрична енергија за земјоделски приклучоци, вклучувајќи ги и организациите за наводнување. Од 1 јуни 2026 година, можноста за влез во тарифата е проширена и на земјоделци што претходно не биле опфатени.

Мерка 23 — ликвидност по природни катастрофи

Вонредна привремена поддршка за ликвидност на земјоделците погодени од природни катастрофи по 1 јануари 2024 година. Помошта е ослободена од данок, ненаплатива и незаплениива, и со закон е утврдено дека не се смета во прагот од 5.000 евра субвенции што го определува посебниот режим на ДДВ за земјоделците. Тоа беше проблем во 2025 година: илјадници земјоделци автоматски преминаа во редовен режим на ДДВ само поради оваа помош, па државата мораше со закон да им дозволи враќање наназад од 1 јануари 2026 година.

ДЕЛ 11 — Скандалот ОПЕКЕПЕ: што се случи и колку чини

Хронологија

• 2017–2025: период на утврдена корупција и лошо управување со европски земјоделски помошни средства преку ОПЕКЕПЕ, поврзан со неосновани исплати на лица што не биле корисници, преку фиктивни пријави.
• Мај – јуни 2025: случајот излегува во јавност преку серија откритија.
• 2025: Европската Унија изрекува казна од 415 милиони евра за лошо управување со земјоделските помошни средства, за периодот до 2023 година. Најавена е и нова контрола.
• Мај 2026: ААДЕ бара враќање на 16,3 милиони евра од 27.000 корисници. Рокот за поднесување писмени забелешки и докази беше 28 мај 2026 година. Наплатата се врши првенствено преку пребивање со идни исплати.
• 2026: Европското јавно обвинителство подига обвиненија против четворица пратеници, за поттикнување на злоупотреба на доверба и незаконско управување со европски средства. Со посебна одредба на Министерството за правда, овие предмети добиваат забрзана постапка.
• Втора половина на 2026: завршување на постапката за укинување на ОПЕКЕПЕ и пренос на неговите функции во ААДЕ.

Што се менува во ОСДЕ 2026

Со амандман на ААДЕ поднесен во Собранието во јули 2026 година се воведува совпаднатоста на одговорноста: при незаконски субвенции, износите ќе се бараат не само од производителот, туку и од давателот на услугата за поднесување на пријавата. Тоа директно ги става под одговорност приватните фирми што ги подготвуваат апликациите.

Регистар на имот МИДА

Од јули 2026 година се воспоставува Регистар за сопственост и управување со недвижности, со кој се вкрстуваат податоците од закупите на земјоделско земјиште со ОСДЕ. Казните се:

• 500 евра ако земјоделецот не поднесе пријава во МИДА во рок од два месеца од почетокот на рокот за ОСДЕ;
• 1.000 евра за погрешни пријави поврзани со наплата на субвенции;
• ажурирањето на регистарот е задолжителен услов за добивање финансиска поддршка.

ДЕЛ 12 — Состојбата во јули 2026 година

Дополнително, во јуни 2026 година беа одложени плаќањата за органско производство, нитрати и комфузио. Дури и кај враќањето на акцизата има проблеми: по втората рата од 21 јули, илјадници производители пријавиле дека не добиле ништо, при што од Министерството за земјоделство наведуваат дека Министерството за финансии не било известено за податоците за приходите од Регистарот на земјоделци и земјоделски стопанства.

ДЕЛ 13 — Колку реално добива една грчка фарма

Следните пресметки се ориентациони и се засноваат на националните просеци од реалните исплати во сметководствената 2024 година. Реалниот износ зависи од вредноста на индивидуалните права на плаќање, од регионот и од избраните еко-шеми.

ДЕЛ 14 — Анализа: што Грција прави поинаку

Силните страни

1. Слоевита архитектура. Основно плаќање, прераспределително, еко-шема, врзано плаќање, изедначувачка помош — сè на ист хектар. Тоа дава на политиката повеќе рачки одеднаш: доход, животна средина, структура на производството и територијална кохезија.
2. Прераспределителна поддршка од 885 милиони евра. Ова е механизам што ги фаворизира малите и средните стопанства, бидејќи се плаќа само на почетниот опсег хектари. Ниту Македонија ниту Албанија немаат ништо слично.
3. Функционално осигурување. ЕЛГА не е симболична ставка, туку систем што исплаќа десетици милиони евра годишно со аконтации до 80 отсто.
4. Дигитализација на акцизата. Пресметка директно од фактурите во myDATA, без апликации и без хартија, а од ноември 2026 година попуст веднаш на пумпата.
5. Сериозен фокус на младите. Три одделни канала со над 730 милиони евра.
6. Транспарентен извештај. Годишниот извештај отворено признава кои мерки не тргнале, зошто, и кои показатели заостануваат за повеќе од 35 отсто. Тоа е ниво на самокритичност што во нашиот регион речиси не се среќава.

Слабостите

1. Скандалот и неговата цена. Казна од 415 милиони евра, барање за враќање на средства од 27.000 корисници, обвиненија против пратеници и укинување на платежната агенција. Тоа не е инцидент, туку системски колапс на контролата.
2. Информатичките системи како тесно грло. Годишниот извештај наведува најмалку шест мерки со нулта реализација само поради недостиг од софтвер. Мерките за обука и советување имаат нула.
3. Доцнење и во 2026 година. ОСДЕ 2026 не е отворен во јули, корекциите за 2025 траат до август, дел од земјоделците сè уште чекаат.
4. Еко-шеми со неизвесен ефект. Една од десетте шеми не привлече ниту еден корисник, а кај повеќето реалната распределба значително отстапи од планираното.
5. Административен товар. ОСДЕ, МИДА, myDATA, дигитален товарен лист што треба да се издава на нива во моментот на берба — сето тоа паѓа на грбот на производителот, често без соодветна економска корист.

Три работи што Македонија би можела да ги земе

1. Прераспределителната логика. Наместо рамна стапка до многу висок таван, повисоко плаќање на првите хектари и пониско на остатокот. Тоа ги задржува малите семејни фарми во системот без да се исклучат големите.
2. Вкрстување со даночните податоци. Грција оди чекор понатаму од контрола на терен — ги врзува субвенциите за фактурите во реално време и за регистарот на имот. Кај нас тоа би го решило истовремено и прашањето со фиктивните закупи и она со сивиот откуп.
3. Осигурување што навистина работи. Не е неопходно да се копира ЕЛГА, но еден милион денари за цела држава не е политика. Задолжителен придонес со реален фонд е модел вреден за анализа.

Три работи што не треба да се копираат

• Мерки без готов софтвер. Да се објави мерка, а потоа со години да се чека информатички систем, е најскапиот начин да се изгуби доверба.
• Дигитален товарен лист на нива. Обврската производителот да издава електронски документ во моментот на берба, со број на возило и приближна количина, е административен товар без економска корист за него.
• Централизација без контрола. ОПЕКЕПЕ функционираше десетина години со проблематична контрола пред скандалот да излезе. Големината на институцијата не е гаранција за исправност.

Завршна табела: сите извори на пари за грчкиот земјоделец

Најчесто поставувани прашања

Извори

• Годишен извештај за спроведување — Стратешки план на ЗЕП на Грција 2023–2027, CCI 2023EL06AFSP001, верзија 2024.2, сметководствена година 16.10.2023 – 15.10.2024. Статус: прифатен од Европската комисија на 01.10.2025. Директен линк
• Одлука на Европската комисија DEC C(2022)1538 од 09.03.2022 — одобрување на Стратешкиот план на ЗЕП на Грција.
• Управувачки орган на Стратешкиот план на ЗЕП — официјална страница со сите министерски одлуки и повици. agrotikianaptixi.gr
• Министерство за земјоделски развој и храна на Грција. minagric.gr
• ОПЕКЕПЕ — платежна агенција, во постапка на укинување. opekepe.gr
• ЕЛГА — Грчка земјоделска осигурителна организација. elga.gr
• ААДЕ — соопштенија за исплатата на првата и втората рата на враќањето на акцизата за 2026 година (29.04.2026 и 21.07.2026).
• Одлука на Европската комисија за државна помош, предмет SA.123889 — шема од 41 милион евра за ѓубрива во рамките на METSAF, јули 2026.
• Закон 5313/2026, членови 19 и 20 — нова постапка за ослободување од акциза на земјоделскиот дизел од 01.11.2026.
• Закон 5255/2025, член 60, изменет — статус на помошта од Мерката 23.
• Извештаи на грчкиот специјализиран печат (Agrotypos, Agronews, Ot.gr) за реализацијата на исплатите и за состојбата со ОСДЕ во 2026 година.

Сите документи и објави се проверени на 23 јули 2026 година.